| Предыдущая тема :: Следующая тема |
| Автор |
Сообщение |
Valery Zeliazei
Зарегистрирован: 01.02.2011
Сообщения: 1563
Откуда: Mensk. Litva-Belarus
|
 Добавлено: 12 May 2025, Mon, 18:44 Заголовок сообщения: |
 |
|
2014.10.11 - Юцкі. Восеньскі рэлакс.
 увеличить до 1000x434
Спрадвечна падарожжа планавалася, і пазіцыянавалася ў анонсе запрашэнні на форуме, як супер матрацны шпацыр. З магчымасцю за светлавы дзень, праехаць у раёне 50 кіламетраў, палюбавацца УВОСЕНЬ, і не стаміцца.
Адпаведна пад такія ўмовы, быў складзены трэк. Прадугледжвальны практычна ўсюды асфальт, без выяўных перападаў па вышыні, з мінімальным трафікам руху. І канчатковае, парачку краязнаўчых выбітнасцяў.
На прапанову скласці кампанію ў падарожжы, ніхто не адгукнуўся. І ў апошні момант, трэк падкарэктаваў, не змяняючы нічога ў прынцыпе. Загадзя ўсведамляючы, што нічога новага «выкашаны ўсход» паднесці не зможа.
Трэк: http://www.gpsies.com/upload.do (100% дакладнасць праходжання, скінута з навігатара)
https://www.alltrails.com/explore/recording/20141011--20141015?referrer=gpsies.com - новы трэк.
Ці https://ttrails.ru/routes/20141011-osenniy-relaks
Раніца наступіла без кожнай разнапланавай напругі. Спяшацца на электрычку, працу, сустрэчу не трэба.
Такога не спамяну!
І хоць неба ў смузе, цалкам давяраю сіноптыкам.
І хоць субота, струмень машын на дарозе, як у будзённы дзень.
Да кольцавай дарогі давялося ехаць па ходніку.
 увеличить до 1000x701
Каля пяці кіламетраў праехаў па якая не змаўкае, і раўлівай гарадзенскай трасе.
Чаканы паварот налева, у бок вёскі Пціч. Поўны зацішак, імгла, сонца насілу прабіваецца.
 увеличить до 1000x815
 увеличить до 1000x660
 увеличить до 1000x573
 увеличить до 1000x750
Скіроўваюся ў вёску Васькоўшчына, хаця наведанне гэтага месца, ніяк не супадае з чарадой маіх інтарэсаў, не будзь аднаго, АЛЕ.
Мне прыйшло асабістае паведамленне ад форумца Leliwa.
Выкладваю без згоды аўтара.
Упэўнены аўтар не супроць, і іншым будзе цікавае, чаму мяне туды панесла:
“Ад: Leliwa
Камяку: Svam (Valery Zeliazei)
Дададзена: 04 Сэн 2014, Чт, 12:58
Цема: Вёска Пціч Адказаць з цытатай
Добры дзень.
Убачыў ваш аповед пра падарожжа ў вёску Пціч. Дарэчы, непадалёк ад камянёў на Пцічы быў панскай двор... Спытайце ў наступны раз мясцовых, дзе знаходзіцца мемарыял загінулым партызанам (там паблізу быў яблыневы сад).
З нагоды млына — трэба было Вам каля старога драўлянага моста паглядзець, калі ён застаўся...
Хочацца распавесці вам пра адно цікавае месца — можа быць гэта было нават бажніца.
Вёска Пціч мяжуе з вёсачкай Васькоўшчына. На ўскраіне Васькоўшчыны была буслянка — гэта можа быць вам арыенцірам. Непадалёк была вельмі цікавая палянка. На ўскраіне палянкі — вал (можа курган?), крынічка і камень. Па мяжы палянкі раслі дрэвы, з аднаго боку — балацянка. Палянку агінаў які выцякаў з балацянкі з крынічкай раўчук, што западаў у Пціч.
Калі будзе ў Вас жаданне туды праехацца — падкажу Вам каардынаты. Я не быў у тых месцах гадоў 20 - можа там нешта і змянілася.
Усяго Вам добрага.
Leliwa “.
P.S. Аўтар, не супроць.
Прыехаўшы на меркаванае месца, пачаў незразумелае што шукаць, узяўшы за грунт пошуку: вал, ручай, балацянку, паляну, крынічку, камень.
Каардынаты: N 53.85753, E 027.32262.
 увеличить до 1000x430
На фатаграфіях, спрабую адлюстраваць спробу адказу на пастаўленае пытанне.
 увеличить до 1000x750
 увеличить до 750x1000
 увеличить до 1000x660
 увеличить до 1000x750
 увеличить до 798x1000
Хоць для сябе нічога характэрнага не ўбачыў, але спробу здзейсніў. Было ўсё: ручай, круты бераг, паляна, балацянка, а галоўнае, жаданне, у задавальненне, а не за грошы, дзеля чаго, усё гэта, на дадзены момант і робіцца.
Апошняя кропка. Прайшло дзве тысячы гадоў з'яўлення хрысціянства на гэтай зямлі, а народ помніць пра бажніцу!
За вёскай Ключы, надвор'е стала, як і абяцалі сіноптыкі. Слушнай.
 увеличить до 1000x743
Неперапыннае якія змяняюцца краявіды, паабапал дарогі. Усё што толькі можна ўбачыць з ровара, у задавальненне разгледзеў, бо машына занадта хуткая, пешкі, занадта павольна.
 увеличить до 1000x619
 увеличить до 1000x637
 увеличить до 1000x600
 увеличить до 1000x661
Пачаканне ў кукурузавага поля, перад паваротам да вёскі Грынькова.
 увеличить до 1000x551
 увеличить до 1000x671
 увеличить до 750x1000
Памацаем, прапанаваны WIGовский варыянт фальварка.
Пагутарыў з некалькімі мясцовымі жыхарамі. І толькі вельмі старэйшае пакаленне помніла, нешта было. На гэтым усё і скончылася
Сам нешта, адлюстраваць не магу, ніякіх слядоў не выявіў, але спрабаваў.
 увеличить до 1000x621
І мінуўшы рачулку Вязенская, скіраваўся ў бок вёскі Дварыскі, па дарозе, не занесенай на карту і навігатар, але адзначаную на генштабаўскай карце.
У палях цішыня, у вёсках на пляцоўках мітусня, а на ўскраі Восень.
 увеличить до 1000x750
На нешта бачна адцягнуўся, і не перавярнуў складзенай карты ў планшэце на торбе, змесцаванаму на рулі, перад вачамі. Праехаў паварот, што вядзе да крыніцы. Давялося круціць педалі лішні кіламетр вяртаючыся да павароту.
Пакінуўшы ровар на імправізаванай аўтастаянцы, змесцаванай на ўзвышэнні перад спускам да крыніцы. Па ўсходах скіраваўся наўпроста да самай крыніцы «Юцкоўскі», улучанага ў пералік аб'ектаў, абвешчаных гідралагічнымі помнікамі прыроды рэспубліканскага значэння.
Ранейшая назва Юцкоў — Прымагілле (перайменавана ў савецкі гадзіна дзеля "немілагучнасці" назвы).
Як непрыемна, паўсюдна фіксаваць гэта калгаснае ўпрыгожвальніцтва, знішчальнае нацыйную аўтэнтычнасць. Прапойск – Слаўгарад, Ігумен – Чэрвень, Вішнявец – Гавязна, і гэтак далей. Застаецца толькі на самім цэнтральным, узнёслым месцы, павесіць на цвічках трох волатаў.
 увеличить до 1000x664
 увеличить до 1000x720
 увеличить до 1000x690
 увеличить до 1000x750
 увеличить до 1000x750
 увеличить до 1000x705
 увеличить до 1000x675
 увеличить до 750x1000
На апошнім здымку, хоць і не выяўна, але бачна. Чаму я не стаў піць ваду з крыніцы. Усё пазагаджвана да непрыстойнасці. Дый глядзім на рэльеф які дазваляе сцёку, разнастайнай сельгас гаспадарчай хіміі.
У галаве адзначыў засечку, што крыніца наведала і пара падымацца да ровара.
 увеличить до 1000x667
У вёскі Юцкі, рэзкі паварот у кірунку вёскі Навасады. У гару круціць не хачу і па звярыных сцежках, праз ручай да фальварка Nowosady, тапонімы на карце назвалі гэта месца, чарговым непаўторным імем, Вызваленне.
 увеличить до 1000x571
Усё ж не выпацкаўшыся, коламі пераадолеў, непераадольная перашкода.
 увеличить до 1000x731
Уважлівей углядзеўся. Ды тут ласі ходзяць.
 увеличить до 1000x750
Усё ціха. Пэўна што, у лес на горку ўцяклі.
 увеличить до 1000x750
Выдатна, не забадалі, і на простую скіраваўся туды, дзе на карце змесцаваны фальварак.
 увеличить до 1000x671
Прыехаў і стаў шукаць адзнаку на мясцовасці занесеную ў навігатары, суправаджанай мясцовай незычлівасці з некалькіх бакоў. Не мне судзіць, але ўсё так выяўна кідаецца ў вочы.
І ўсё ж у кропцы, N 53.79391 E 027.14198, знаходжу.
 увеличить до 1000x701
Апускаю некаторыя выточныя нюансы нашага камунікавання.
Галоўнае, гаспадыня хаты мяне зразумела, і стала паказваць, ужо перабудаваную, але сядзібу. Досыць доўга гутарылі.
І ў кожным месцы свая гісторыя. Свае нягоды, свае радасці. Толькі і застаецца выгукнуць: «О, гарэтная наша зямля, завошта табе такое бачыць».
 увеличить до 1000x750
У хату, мяне не запрасілі, а з майго боку, умешвацца ў чужое жыццё, верх нахабства, але ўбачыўшы прыадчынены склеп, напрасіўся зірнуць.
 увеличить до 1000x630
 увеличить до 1000x750
 увеличить до 1000x667
А вось такая маленькая, цынкавая, як відаць, жалязяка, умацавала ўпэўненасць, што гэта менавіта той фальварак, пазначаны на карце.
 увеличить до 915x1000
Падзякаваў за аказанае мне ва ўвазе. Ад'язджаю.
Але пры выездзе з вёскі адчуваю калючыя пагляды ў патыліцу «польскаму шпіёну».
Усё ж гэты страх перад незнаёмым чалавекам, пэўна што, на генетычным роўні.
Падобная варожасць, выяўлялася ў маіх цягніках, не першым разам.
На прыгожым грудку вызначаюся, як ехаць?
Цалкам адмовіўшыся, ад жадання, пашукаць рэшткі вадзянога млына, што схаваўся недзе за кустамі ў забагненасці.
 увеличить до 1000x853
 увеличить до 1000x662
Выбраў акруговы шлях праз вёску Навасады, каб абмінуць пераход праз «ласіныя непрадказальнасці».
На гарызонце мільгануў які самотна стаіць дот.
 увеличить до 1000x750
Далез нарэшце да вёскі Вялікія Навасёлкі, з сядзібай братоў Кастравіцкіх. Вынятай рускімі ўладамі, пасля вызвольнага паўстання супроць расійскай акупацыі 1863-1864 гг., і сасланымі ў Сібір.
Агляд без каментароў. Фатаграфіі, усе скажуць за сябе.
Усяго трошкі: сядзібная хата, стайня, хата для працоўных, брама, парк з бярозай і дубам.
 увеличить до 739x1000
 увеличить до 1000x798
 увеличить до 1000x879
 увеличить до 1000x750
 увеличить до 750x1000
 увеличить до 910x1000
 увеличить до 1000x737
 увеличить до 1000x834
 увеличить до 1000x799
 увеличить до 1000x465
 увеличить до 777x1000
 увеличить до 750x1000
 увеличить до 765x1000
 увеличить до 1000x780
 увеличить до 750x1000
 увеличить до 1000x520
 увеличить до 1000x712
 увеличить до 1000x750
 увеличить до 1000x528
 увеличить до 1000x626
Уражанні засталіся толькі развалін стайні, і трохі ад дуба з бярозай.
Тут непадалёк, знаходзіцца магіла Каруся Каганца.
Карусь Каганец (шарон. Кастравіцкі Казімір Карлавіч, 29.1.1868—20.5.1918) — беларускі пісьменнік, перакладнік, мастак
Але гэта, дакранаецца ўсяго толькі яго бачнай чыннасці.
Прыгожая, можна сказаць нават і гераічная чыннасць, але падмурка няма, ува ўсім толькі ёсць звычайная мараль прыстасаванца. Досыць прачытаць парачку яго опусаў для розных аўдыторый.
«Кажаце, панове, што беларус свае народнасьці ня знае і нічога пра яе ня цяміць… Вота ж мяне гэта вельмі чапіла за сэрца, як кроў з крыві і косьць з косьці беларуса… Гэта, што беларусы названьня «беларус» ня знаюць, то праўда, але тое, што яны з народнасьці свае ніякай справы не здаюць, то няпраўда. Яно то можа трохі і ня так, як бы трэбы было, але ўсё ж такі цямяць, што яны не маскалі і не палякі. А калі станеш у каторага дапытвацца, хто ён, то адкажа, што ён тутэйшы… Помніць наш селянін, што Кацярына II увяла паншчыну, а Мікалай I паправіў, бо да Мікалая былі яшчэ дзе-нідзе вольныя людзі… Нагаворам прыхільнікаў расейскага ўраду, што палякі ў часе паўстаньня 1863 г. хацелі паншчыну вярнуць, наш брат не дае веры, бо помніць Кацярыну і Мікалая.»
— З рэфэрату на калядны сход Беларускай Грамады 1903 году // Беларусь, 1920, №6.
«Осмеливаюсь считать Ваше Сиятельство белорусом яко потомка наших князей, я, бедный белорус, потомок древних белорусских бояр княжества Мстиславского, уповаю, что у Вашего Сиятельства в душе хранится искра симпатии к Белоруссии, и потому прибегаю с покорнейшей просьбой к Вашему Сиятельству оказать нам величайшую милость, исходатайствовав право издавать литературно-хозяйственную газету на белорусском языке под названием «Полесье»… Покорный проситель Казимир Костровицкий.»
— Его сиятельству кн. Святополк-Мирскому, министру внутренних дел. Ноября 28 дня 1904 года.
Так што наведваць месца пахавання, катэгарычна адмовіўся.
А калі хто сумняецца ў маіх словах, хай прасочыць далейшы шлях большасці яго «патужнікаў па зброі» якія сумленне прамянялі поўнаму карыту, завошта і панеслі адказ, па сумленні.
Прайшло сто гадоў. Нічога не змянілася ў паводзінах падобных прыстасаванцаў.
На пачаканні ўжо выехаўшы з вёскі, за скрыжаваннем, сустрэўся яшчэ дот.
 увеличить до 1000x510
Далей усё па загадзя па запланаваным плане.
Дарога прывяла ў Койданава.
Месцы раней наведваныя, і не адменна надаючы пільнага ўвагу працягваю рух.
Міма гарадзішча, касцёла, хедэра і царквы.
 увеличить до 1000x585
 увеличить до 1000x733
 увеличить до 1000x775
 увеличить до 1000x750
 увеличить до 801x1000
 увеличить до 1000x714
 увеличить до 1000x599
 увеличить до 1000x476
 увеличить до 1000x899
Далез да канцавога пункта свайго падарожжа.
 увеличить до 1000x491
У Мінск, як і планаваў, прыехаў завідна. Яшчэ і сонейка паспела падміргнуць.
 увеличить до 1000x750
Тэхнічныя дадзеныя дня.
Пройдзена – 62 кіламетры.
Сярэдняя хуткасць руху -16км/гадзіна.
Да сустрэчы ў наступным годзе. |
|
| Вернуться к началу |
|
 |
Valery Zeliazei
Зарегистрирован: 01.02.2011
Сообщения: 1563
Откуда: Mensk. Litva-Belarus
|
| Добавлено: 27 Oct 2025, Mon, 20:51 Заголовок сообщения: |
|
|
2015.04.11 – Засульле.
Мязінаўка – Баркоўшчына – Засульле – Найдзёнавічы – Навапольле – Нёман – Апечкі – Стоўбцы
 увеличить до 1000x516
Для поўнага, а галоўнае аб'ектыўнага ўспрымання маршруту з яго тонкасцямі і дробязямі дадаю трэк з навігатара, вы там пры жаданні можаце ўбачыць усе дэталі самі, што пацвердзіць усё ніжэйапісанае. Інтэрнэт — справа непрадказальная, будзем меркаваць, што адна з прапанаваных спасылак заробіць.
Трэк: https://www.gpsies.com/map.do?fileId=andxltmjkphazets
ці Трэк: https://ttrails.ru/routes/20150411-otkrytie-pod-flagami
ці Трэк: https://www.alltrails.com/explore/custom-routes/20150411--2
Сезон 2015 года наступіў.
Наперад за ўражаннямі і спазнаннямі пра родны край!
Фізічна я яшчэ недастаткова падрыхтаваны пасля зімы, а клейнот — невядома куды рвецца і імкнецца.
Патрэбен першы штуршок, патрэбна матывацыя. Дый добрае надвор'е ў дадатак да камфортнага ўспрымання наваколля ніяк не перашкодзіць.
Перабраўшы мноства варыянтаў меркаванага маршруту, я спыніўся на прапанаваным пошукавым варыянце на сайце «Глобус Беларусі».
Выбраў вось такі варыянт, падмяшаўшы няшмат сваіх фантазій.
 увеличить до 1000x530
А далей… Далей усё вылучна суб'ектыўна адносна з'етага, выпітага, прачытанага.
Раніца Вялікай суботы, Жарснага тыдня — а гучыць тое як пампезна — вітае мяне лёгкім ветрыкам і бясхмарным небам. З задавальненнем кручу педалі без прыпынкаў і дурнога спешвання на скрыжаваннях па незагружаных вуліцах да станцыі адпраўлення з Мінска.
У чаканні электравіка кінуў пагляд на воданапорную вежу, пабудаваную з якаснай цэглы ў перыяд паміж 1912 і 1914 гадамі. Нядрэнна яна выглядае з гэтай кропкі — такога ракурсу яе адлюстравання ў мяне няма.
 увеличить до 1000x714
На прыпынкавым пункце Мезиновка выходжу разам з некалькімі гофнікамі і наперад па загадзя запланаваным маршруце. Навакол лес, суцэльнае птушынае рознагалоссе, ідылія.
 увеличить до 1000x539
Месцы гэтыя мне даўно знаёмыя. Упершыню я пабываў тут, ладна папацеўшы, адбегшы тры дні па гарачыні на спаборніцтвах рэспубліканскага роўню па спартовым арыентаванні «Травеньская шматдзёнка — 84». Было яшчэ трохі спаборніцтваў па гэтых картах, але ўжо меншага роўню.
Праз год пасля першага знаёмства з гэтымі месцамі на іншым канцы гэтага велізарнага ляснога масіву з велізарнымі цяжкасцямі атрымалася ўварваць пяць сотак для дачнага будавання, што для зацюканага грамадзяніна СССР, не маючы іншай жыццёвай альтэрнатывы, было велізарным шчасцем.
Наперамешку паміж будаваннем і знаходжаннем на прыродзе, маючы на руках тры якасныя спартовыя карты, на пару з сабакам аббягалі ў якасці трэнеравання ўвесь «Каласоўскі лес». У той час у нашай сям'і жыла ўсеагульная ўлюбёнка — сярэдні пудзель дзівоснага чорнага колеру па мянушцы Еста, грунт мянушкі ўзяты ад вытворнага Eesti у памяць пра незабыўныя спаборніцтвы па спартовым арыентаванні Ilvesteade, на якія мы ездзілі ў Эстонію камандай Standart цягам шасці гадоў за свой рахунак і ў вольны ад працы час. Гэта прыводзіла ў поўнае неўразуменне і калапс калгаснікаў, якія працавалі са мной у адной арганізацыі.
Рысь, талісман спаборніцтваў Ilvesteade, якая з года ў год суправаджала нас на ўсёй атрыбутыцы.
Усе гэтыя ўспаміны пра спартовае арыентаванне ўсплылі ў гэты выдатны сонечны вясновы дзень, хутчэй за ўсё, не на роўным месцы, бо пятнаццаць гадоў неперапыннага, магчыма, нават фанатычнага бегу з компасам па лесе ўзвялі выдатны падмурак для сённяшніх маіх роварных шпацыраў ува ўсіх магчымых прыродных умовах. За ўсе гады, дзе б гэта ні адбывалася, а я аб'ездзіў нямала – ад Крыма да Карэліі і ад Брэста да Смаленска, спаборніцтвы з-за пагодных умоў ніколі не касаваліся. Вельмі паказальны таму прыціх: 1986 год, Эстонія, сярэдзіна ліпеня, тэмпература паветра не падымалася вышэй за дзесяць градусаў цяпла, сталы штармавы вецер з Балтыйскага мора, тры дні з чатырох — дождж. Да канца спаборніцтваў палова ўдзельнікаў ужо пакінула месца правядзення стартаў, а спаборніцтвы ўсё адно працягваліся да фінішу апошняга ўдзельніка.
Але лёс цягам усяго часу будавання лецішча ўвесь час напамінаў мне, тлумачыў, што няма чаго лезці ў гной і ператварацца ў калгасніка, калі я вырас на асфальце, зусім не маючы сваякоў у вёсцы і досведу земляробства; дый жонка ў мяне гародніца яшчэ тая. Кошт была выплачан за ўрок стаць калгаснікам немалы: час, грошы, здароўе. Вось і атрымваецца, што да прыродна-рэльефных асаблівасцяў дадзенага рэгіёна ў сённяшнім падарожжы я быў гатоў.
Нешта Астапа панесла, пара з нябёс вяртацца да сваіх бараноў.
А дарога коціць мяне па цудоўным залітым сонцам, які прачынаецца вясноваму лесу.
 увеличить до 737x1000
Вось і вёска Баркоўшчына. Пара двароў, але ад чаканага мной фальварка нічога не ўбачыў. Можа, дзесьці ў глыбіні і закапаны нейкі артэфакт, але ён мне недасяжны.
Так, хаце пад сто гадоў, убаку адрын, але гэтага для мяне нічога не значыць і ніякай цікавасці не выклікае. Каардынаты майго знаходжання на мясцовасці адпавядаюць нанесеным на карту пошуку ў навігатары.
 увеличить до 1000x630
 увеличить до 1000x638
 увеличить до 1000x507
Скіраваўся да месца месцавання вадзянога млына — можа, што ад неі і засталося?
Толькі куча камянёў, якая пазначае, тут быў вадзяны млын.
 увеличить до 1000x662
 увеличить до 1000x662
А далей скіраваўся па пясчанай дарозе да вёскі Залессе, апынуўшыся на мяжы святла і ценю, паміж бяскрайнім полем, што ідзе за гарызонт, і які сінее не абуджаным з вечара лесам.
Залессе сустракае мяне першым асфальтам на дарозе і двума рудымі якія падпільноўваюць, пэўна што, мяне псамі.
Маленькая рудая кудла адважна кідаецца на ворага, то бок адназначна на мяне, бо шэрагам не бачна ніводнай жывой душы. Даводзіцца бараніцца правераным метадам, ужываючы калгасны агульнапрыняты слэнг, які разумее кожны, хто здольны варушыцца, пад гэтым блакітным небам. Дапамагае, у чым і не сумняваўся. У той жа час другі барбос, які буйней у пяць разоў у параўнанні з якая нападае на мяне кудлай, з меланхалічным выглядам і сумнымі вачамі назірае за што адбываецца, нават не ссунуўшыся з месца.
Не паспеўшы абмінуць ускраіну вёскі Залессе, ужо кручу педалі па ўскраіне вёскі Засульле.
З усёй нешматлікай агульнай інфармацыі пра Засулле артыкул Валера Шаблюка на мой пагляд здаецца найболей кароткім і цікавым; перадаю яе цалкам, усё іншае па ходзе агляду: «Гісторыя Засулля. Засулле вядома з 1487 г. Да 1592 г. вёскай і маёнткам валодалі татарскія князі Уланы (Уланавічы). У 1592 г. 38 двароў, 15 з іх размяшчаліся на правым беразе р. Ліўі (цяпер в. Зарэчча), а астатнія — на тэрыторыі сучаснага Засулля. У Засуллі ў той жа час жылі баяры, цяглыя людзі, бортнікі, агароднікі. Паблізу двара знаходзіліся млын і мячэць. У 1592 г. большая частка Засулля была набыта ў выніку абмену князем Ярашам Жыжэмскім. Жыжэмскія валодалі Засуллем і ў 17—18 ст. У гэты перыяд вёска знаходзілася на важным гандлёвым шляху Менск—Мір. Тут былі карчма і пастаялы двор. У 1710 г. ў Засуллі існавала царква. Новая вуніяцкая царква Іаана Хрысціцеля была пабудавана ў 1784 г. У канцы 18 ст. Яцэк Жыжэмскі прадаў Засулле падкаморыю рэчыцкаму Юзафу Дзерналовічу. Меншая частка маёнтка належала некалькім татарскім родам. З 1793 г. Засулле ў складзе Расейскай імперыі, сяло, цэнтр воласці Мінскага павета Мінскай губерні.
У 1795 г. ў Засуллі 40 двароў, 224 жыхары, у Зарэччы — 27 двароў, 147 жыхароў. У цэнтральнай частцы Засулля, недалёка ад маёнтка, паступова фармавалася мястэчка (3 двары, дзе жылі каваль, ганчар і кравец, усяго 18 жыхароў). У святочныя дні і па нядзелях тут адбываліся невялікія таргі. На тэрыторыі маёнтка дзейнічалі сукнавальня і млын. У 1-й палове 19 ст. ўладальнікамі Засулля сталі Крупскія. На 1.1.1870 г. у вёсцы 155 жыхароў. У 1864 г. адкрыта народнае вучылішча. У 1880-я г. 59 двароў, 300 жыхароў; царква, школа. У 1897 г. 95 двароў, 548 жыхароў, у Зарэччы — 48 двароў, 247 жыхароў. У пачатку 20 ст. 114 двароў, 737 жыхароў; у маёнтку 1 двор, 7 жыхароў; у Зарэччы 66 двароў, 428 жыхароў. З сакавіка 1918 г. уваходзіць у склад абвешчанай БНР. З 1921 г. ў складзе Польшчы. Паводле перапісу 1921 г. назву Засулле насілі вёска (139 двароў, 730 жыхароў) і фальварак (7 двароў, 53 жыхары). Вёска з'яўлялася цэнтрам гміны Стаўбцоўскага павета Навагрудскага ваяводства Польшчы. З 1939 г. вёска ў складзе БССР. З 12.10.1940 г. цэнтр сельсавета. У пачатку Другой сусветнай вайны частка вёскі спалена. У 1950-я г. мясцовымі ўладамі зруйнавана старажытная царква. У 1971 г. 281 двор, 984 жыхары.
На 1.1.2004 г. 159 двароў, 312 жыхароў, Дом культуры, бібліятэка, філіял Шашкоўскай школы мастацтваў, урачэбная амбулаторыя, сярэдняя школа, дзіцячы сад, АТС, аптэка, паштовае аддзяленне сувязі, філіял ААБ «Беларусбанк», комплексна-прыёмны пункт, 2 магазіны. У 1990-я г. пабудавана новая праваслаўная царква. У 1967 г. ўстаноўлены абеліск на ўшанаванне памяці землякоў, якія загінулі ў Другую сусветную вайну. Засулле — цэнтр Засульскага сельсавета, цэнтральная сядзіба СВК «Каганец».
У вёсцы захаваліся драўляны сядзібы дом, фрагмэнты парку і бровару, якія належылі Крупскім. У Засуллі прайшлі дзіцячыя і юнацкія га-ды беларускага пісьменніка і мастака Каруся Каганца (Казіміра Кастравіцкага; 1868—1918).
Крыніца: Валерый Шаблюк
Памяць. Стаўбцоўскі раён
Мінск, "Беларуская Энцыклапедыя", 2004».
Першай мяне сустракае царква Божага Нараджэння Яна Хрысціцеля.
 увеличить до 1000x771
Свята-Міхайлаўская царква — мураваны праваслаўны храм. Трохі з гісторыі. Першы вядомы храм у Засулле пабудаваны ў 1710 годзе, гэта быў уніяцкі храм Яна Хрысціцеля. У 1784 годзе храм быў перабудаваны ў драўляны праваслаўны на цагляным падмурку.
.jpg)
У 1960-я гады савецкай уладай храм быў разабраны.
У 1990-я гады распачалося аднаўленне храма на тым жа падмурку. Новы храм асвячоны ў 2010 годзе.
 увеличить до 1000x589
Трохі пра архітэктуру. Гэта крыжова-купальны храм, да якога дабудавана званіца-прытвор (васьмярык на чацверыку). Над сяродкрыжжам узведзены 8-гранны светлавы барабан з цыбулепадобнай галоўкай, над прыдзеламі і 5-граннай апсідай — макаўкі. Фасады прарэзаны арачнымі аконнымі праёмамі.
Скіраваўся да сядзібна-паркавага ансамбля Крупскіх у Засулле, калі можна так назваць тое, навошта я пад'ехаў.
Коратка пра тых, хто гэта некалі стварыў.
Да рэформы належаў сярэднесастаяламу каталіцкаму шляхецкаму роду Крупскіх, што меў свой герб «Карчак» і ставіўся да каталіцкай шляхце.
Разбірацца ў асаблівасцях роду Крупецкіх не маё заданне, закрану толькі лёс тых, хто сваім розумам і магчымасцямі стварыў тое, рэшткі чаго паўсталі майму позірку.
Скіраваўся да сядзібна-паркавага ансамбля Крупскіх у Засулле, калі можна так назваць тое, навошта я пад'ехаў.
Коратка пра тых, хто гэта некалі стварыў.
Да рэформы належаў сярэднесастаяламу каталіцкаму шляхецкаму роду Крупскіх, што меў свой герб «Карчак» і ставіўся да среднесостоящей каталіцкай шляхце.
Разбірацца ў асаблівасцях роду Крупецкіх не маё заданне, закрану толькі лёс тых, хто сваім розумам і магчымасцямі стварыў тое, рэшткі чаго паўсталі майму позірку.
Пасля заняцця савецкімі войскамі тэрыторыі Заходняй Беларусі ў 1939 г., маёнткі Засулле, Геленаў, Коласава і Алешкава ў сыноў Урбана Баніфацевіча Крупскага (1863—1915) былі забраны і нацыяналізаваны савецкай уладай. Чэслаў Урбанавіч Крупскі (1889—1939/1940) і Януш Урбанавіч Крупскі (1898—1939) былі арыштаваны савецкай уладай, вязнены ў Стоўбцах і пераведзены ў Менск, дзе, верагодна, і загінулі.
У парк, дзе захаваліся стагадовыя ліпавыя прысады, што вядуць да сядзібнай хаты ў будынку, у якім месцавалася музычная школа, які некалькі гадоў таму быў разабраны, я не паехаў, бо нават у А.Т. Федарукa у яго «Садова-паркавым мастацтве Беларусі» не знайшоў якая цікавіць мяне інфармацыі.
Хоць, як відаць, у гэтым парку, што дажывае сваё стагоддзе, пры належным дадатку мог убачыць стагадовыя лістоўніцы, ліпы, вязы і, што вялікая рэдкасць для нашых натуральных насаджэнняў, хвою кедравую сібірскую.
А вось бровар, спіртаприемнік і іншыя гаспадарчыя пабудовы, дакладней рэшткі сядзібы Крупскіх, мяне цікавілі, да іх і скіраваўся.
Цішыня і супакой. Хаджу, гляджу, зусім не ўнікаючы ў прызначэнне кожнага збудавання.
 увеличить до 1000x493
 увеличить до 1000x642
 увеличить до 1000x559
 увеличить до 1000x654
 увеличить до 1000x450
 увеличить до 1000x631
 увеличить до 1000x547
 увеличить до 1000x662
 увеличить до 1000x487
 увеличить до 1000x543
 увеличить до 1000x662
 увеличить до 1000x642
 увеличить до 1000x662
 увеличить до 1000x662
 увеличить до 1000x673
 увеличить до 1000x662
 увеличить до 1000x576
Пагляд на "асушаныя абшары" не дае нават наймалога шанцу знайсці рэшткі вадзянога млына, сумлення, нацыйнага гонару.
Вёска Залессе, але ўжо іншая ўскраіна. І зноў сустрэліся нацяганыя на раварыстаў сабакі. Паўтараю, менавіта нацяганыя. Слэнгам не адкараскаешся, давялося нагінацца за каменем — вось гэта працуе спраўна.
Без працы далажу да адзначанай у навігатары кропкі пад назвай царква ў Найдзенавічах, пабудаваная як уніяцкая ў 1777 годзе.
Гледзішча непрывабнае: наша нацыйная рэчаіснасць сённяшняга дня паўстала ва ўсёй красе.
No Comment.
Першае ўражанне прайшло, трохі быў падобным, аглядаючы ўчорашні дзень, як закапаныя па баках ад царквы мерцвякі.
 увеличить до 1000x644
 увеличить до 662x1000
 увеличить до 1000x710
 увеличить до 1000x615
 увеличить до 662x1000
 увеличить до 1000x694
 увеличить до 1000x666
 увеличить до 1000x596
Перш як адчаліць дадому, пагаварыў з мясцовымі, якія мітусіліся на могілках, але камунікавання нічога не дало, мабыць, не дамовілі адзін з адным.
Я, вядома, не Гамлет, а за плячамі ў мяне фоцік, а ў руцэ не Ёрык, але ўстала дылема, як рухацца далей: паўночным ці паўднёвым шляхам. Рэч у тым, што часовыя дарогі, пазначаныя на карце, заворваюцца, а ў мыем выпадку абодва наяўныя варыянты далейшага пасоўвання заараны.
Выбраў паўднёвы. Па ўзараным полі, дзе мясцовыя жыхары прабілі хоць нейкую, умоўна якая праязджаецца каляіну.
Караскацца па ўзараным полі неўзабаве надакучыла. Абнашчыўся, чым палегчыў свае душэўныя пакуты. Пасля чаго аднавіў рух, ізноў стаў караскацца ўздоўж ворыва, пакуль не дакараскаўся да лясной, прыгожай, накочанай дарогі.
І зноў усе выдатна, і зноў птушачкі весела спяваюць.
Скрыжаванне на Наваполлі. На карце 2008 года выпуску і дарога, і мост – усё на месцы, а ў навігатары ні дарогі, ні моста няма. Падобныя сітуацыі часта сустракаюцца; адказ можна атрымаць толькі, апынуўшыся на якое цікавіць цябе месцы.
Працягваю круціць педалі па вужы досыць зарослай дарозе. Ізноў ці зноў прыплылі, штосьці падобнае, ужо было на рацэ Дзітва ў 2013 годзе.
 увеличить до 1000x662
Ну што, рабіць няма чаго, хочаш паглядзець вадзяны млын — здымай порткі.
Калі правесці ўмоўную дыяганаль з верхняга левага кута фатаграфіі, выкладзенай ніжэй, у правы ніжні кут, то гэта і будзе траекторыя майго руху.
 увеличить до 1000x662
Як бы візуальна ўсяго не прамераў, як бы і ўсяго не прыкінуў, але не ўлічыў наносу глею на дні, у які і праваліўся.
Трохі падмок, роварныя баязліўцы; давядзецца сушыць.
Не паспеў апрануцца і праехаць зусім трохі — новая для мяне непрыемнасць. Ні карта, ні навігатар старыцы не паказалі.
Каб было зразумелейшае, выкладваю мае абагульненыя рухі цела на гэтым пляцку паміж старыцай і асноўным рэчышчам ракі Сула, малюнак трэка з навігатара.
 увеличить до 1000x623
Пад'ехаў да моста, ці тое, што ад яго засталося, паспрабаваў знайсці магчымасць перабрацца па ім на процілеглы бераг да вадзянога млына, пабудаванага ў 1915 годзе.
 увеличить до 1000x701
Пакруціўся, павярнуўся і ўспомніў правіла экстрымалаў, да якіх сябе не прылічаю: «Дзе сканчаецца экстрым – там пачынаецца…». Але перад гэтым прагледзеў карту, пахадзіў коламі, шукаючы варыянты. Зірнуўшы на сітуацыю з правага і левага боку ад моста, даканцова пераканаўся, што магчымасці пераправіцца з роварам не існуе.
 увеличить до 1000x621
Дык навошта шукаць марных прыгод? Рэчышча старыцы ўжо праверана.
Назаву гэта так, агляд вадзянога млына ў вёсцы Наваполлі.
 увеличить до 1000x642
 увеличить до 580x1000
 увеличить до 1000x613
З журботнасцю успомніліся радкі класіка: «Чому я не сокіл, чому не літаю».
 увеличить до 1000x764
 увеличить до 794x1200
Пераправа ў зваротным кірунку: коратка, без фатаграфій, але з графічнай выявай які адбываецца.
 увеличить до 1000x679
Па дарозе назад вырашыў пераправіцца ў драбнейшым і зручным месцы.
Нага саслізнула. Па плечы ў вадзе. Як апынуўся на іншым беразе, рэальна не помню. Мухі павольней лётаюць, чым я вылецеў з вады з роварам і заплечнікам з фатаграфічным прыладдзем за плячамі. Не затрымваючыся ні на секунду, першым чынам дастаю з заплечніка ўсе фатаграфічныя штучкі. Кроплі пратачыліся, але ўсе прымальна. Сушу іх на кожны выпадак, расклаўшы на сонейку. А вось усё тое, што было накручана на шыі, красоўкі і штаны, на здзіўленне не змоклі.
Троху лірыкі і ніякіх фатаграфій з этычных меркаванняў.
Як апынулася, якое пяшчотнае і далікатнае красавіцкае сонца, ласкае маё цела, убранае ў «касцюм Адама».
Вясна. Вясна паўсюль. Вясна.
 увеличить до 1000x753
 увеличить до 1000x657
І зноў цудоўная, беспраблемная лясная дарога.
Стоп, стоп, стоп!
Усе якое адбываецца гэтак паслабіла малады рослы арганізм, што ўвага звалілася да мінімуму.
Адцягнуўся і не ўхіліўся ад бяскрыўднай хваёвай галіны, за якой хаваўся падступны сук. Атрымаў удар такой сілы, што ў вачах пацямнела. Роварны шлем прыняў на сябе ўдар, усё абышлося без наступстваў, толькі прыпыніўся, прыйшоў у пачуцці і перакурыўшы паехаў далей.
Усе ў гэтым жыцці адносна. Калі б шлях руху ў вёску Наваполле быў абраны адразу з вёскі Засулля, то млын я б блізка паглядзеў, але не ўбачыў царквы ў Найдзенавічах і не прыняў бы купання ў дзень Вялікай суботы Жарснага тыдня, дый суком па галаве не атрымаў бы. Галоўнае не сумнявацца ў сваім абраным развязку, а даверыцца лёсу, які транслюе: «Вольны толькі той, хто здольны прыняць самастойны развязак».
Усе выдатнае рана ці позна сканчаецца. Ізноў асфальт, шум, мітусня.
У вёсцы Дудкі, на жаль, нічога не знаходжу. Толькі канстатую ўбачанае, абапіраючыся на занесеныя каардынаты ў навігатары.
Фатаграфія з кропкі #1.
 увеличить до 1000x537
Фатаграфія з кропкі #2.
 увеличить до 1000x490
Фатаграфія з кропкі #3 ад могілкаў.
 увеличить до 1000x473
Не бачна ні гаспадарчых пабудоў, ні млына, карацей кажучы, нічога з таго, што хацелася б убачыць.
На тэрыторыі «панскіх могілкаў», так яго назвала даярка з фермы, знаходжу адзін сумнеўны камень, што пацвярджае пра існаванне такога. На ім, здаецца, нешта навобмацак выгравіравана, ці мне так здалося, дый мноства ям, што пазарасталі дрэвамі і хмызнякамі.
 увеличить до 1000x718
По шляхі пазнаю век школы ў вёсцы Шашкі.
 увеличить до 1000x667
Час, надвор'е, жаданні дазваляюць наведаць навароб у ввеке Нёман, царква Сабора Беларускіх Святых збудавана пасля 1990 гады.
 увеличить до 1000x771
У вёсцы Сула вяскоўцы частуюць вадой не з якая што стаіць каля плота студні, а са змесцаванай наводдаль крыніцы. Смачная вада.
Паварот на вёску Апечкі. А спохват "амфібіознай асфіксіі" (у медыцыне існуе такі тэрмін, што гучыць у простым выкананні, калі жаба душыць) усё ўзмацняецца. Там, на краі вёскі, пазалетась пад дажджом абедаў салам і забыўся там нож.
Ну хіба чатыры кіламетры — гэта цана за таблеткі? Не. І нажа таксама няма.
Фінішная простая вядзе да месцейка Стоўбцы, дзе за пяць кіламетраў здымаю з заплечніка высахлыя роварныя трусы.
Стоўбцы. Удакладняю ў правадыра дарогу да вакзала.
 увеличить до 1000x549
Не пашчасціла: проста перад носам ляціць электрычка на Менск. Кукую паўтары гадзіны.
Усё.
Тэхнічныя дадзеныя дня:
Пройдзена – 76 кіламетраў.
Час у сядле – 5 гадзін 17 хвілін.
Сярэдняя хуткасць руху – 14,4 кіламетра ў гадзіну. |
|
| Вернуться к началу |
|
|
GlobusBelarusi
Site Admin
Зарегистрирован: 06.10.2008
Сообщения: 12220
Откуда: Минск
|
| Добавлено: 27 Oct 2025, Mon, 22:44 Заголовок сообщения: |
|
|
| Выдатна, дзякуй. |
|
| Вернуться к началу |
|
|
Valery Zeliazei
Зарегистрирован: 01.02.2011
Сообщения: 1563
Откуда: Mensk. Litva-Belarus
|
| Добавлено: 30 Dec 2025, Tue, 10:54 Заголовок сообщения: |
|
|
Дашлі рукі перакадаваць відэаролік DVD да выкладзенай вышэй тэме «Байк, ліпень 2011, за 7-8 дзён» 500 км.» у фармат якія ўмоўна адказваюць усім вымогам YouTube, з усімі абаронамі аўтарскіх праў і таму падобнае, але ўсе роўна хто тое правы пампуе спрабуючы стварыць з касцякоў у шафе, сваю фінансавую ўгоду.
Атрымаўся, але ўсе роўна з невялікімі абмыламі, відэаролік «З Менска па дарогах Вялікага Княства Літоўскага. 2011 рок.»
|
|
| Вернуться к началу |
|
|
Valery Zeliazei
Зарегистрирован: 01.02.2011
Сообщения: 1563
Откуда: Mensk. Litva-Belarus
|
| Добавлено: 09 Jan 2026, Fri, 14:15 Заголовок сообщения: |
|
|
Доўгімі зімовымі вечарамі седзячы на канапе выпадкова трапіўся выказ Стывена Кінга: «Не ва ўсіх ёсць культурная спадчына, на якую можна абаперціся, і тады ўзнікае зайздрасць да тых, у каго яно ёсць.», і ўсплыў у галаве забыты праект.
Адзін з яго варыянтаў выкладваю на ваш агляд на YouTube пад назвай «Барока спынілася на Дняпры».
P.S. Не забудзьцеся ўсталяваць на тэлевізары высокую разрознасць экрана (HD), і далучыць прыдатную акустычную сістэму.
Прыемнага прагляду. |
|
| Вернуться к началу |
|
|
Valery Zeliazei
Зарегистрирован: 01.02.2011
Сообщения: 1563
Откуда: Mensk. Litva-Belarus
|
| Добавлено: 20 Jan 2026, Tue, 23:00 Заголовок сообщения: |
|
|
| Выкладваю на ваш агляд на YouTube відэаролік пад назвай «Ўспомню Вострую Браму сьвятую…». |
|
| Вернуться к началу |
|
|
Valery Zeliazei
Зарегистрирован: 01.02.2011
Сообщения: 1563
Откуда: Mensk. Litva-Belarus
|
| Добавлено: 10 Aug 2026, Mon, 18:28 Заголовок сообщения: |
|
|
2026.08.05 – Слаламны канал каля Мінска.
Вырашыў выкласці маленькую замалёўку, бо заўтра можа ўсё знікнуць, метро не будуцьжа будаваць вечна, але доўга будуць адназначна, няможна ж парушаць традыцыі.
Нікуды далёка не выязджаю, дый не цягне па шэрагу аб'ектыўных прычын, але праехацца за горад ад непісьменна вылепленых веладарожак і вымог спешвацца праз кожныя сто метраў сабе не адмаўляю, маючы аргументаваныя вымогі таго, хто з чатырнаццаці гадоў на законных падставах ездзіў на ровары па гарадскіх вуліцах.
Адно з кірункаў, Мінскае мора і яго наваколле.
Спынюся толькі на адным фрагменце з дзясяткаў варыянтаў, слаламны канал.
Трохі нырнём у гісторыю, прабачце, аўтара і першакрыніцы не помню.
«Незвычайнае для краіны спартовае збудаванне было акуратна ўкаранёна ў Вілейска-Мінскую водную сістэму і мясцуецца яно ў пратоцы, прызначанай для злучэння вадасховішча Крыніца і Мінскага мора. Узвялі бетонныя выступы ў 1981 годзе па аналогіі са слаламным каналам у Мюнхене. У выніку штучная горная рака была прыстасавана для спартовых спаборніцтваў да пачатку 90-х гадоў і служыла ключавой базай рыхтоўлі зборнай Савецкага Саюза па вяслярным слаламе.
Пазней у 90-х магчымасцю быць падобным у канале маглі скарыстацца звычайныя людзі: турысты, вандроўнікі, мясцовыя жыхары. Проста трэба было надзець плаўкі і абуць зручны абутак, а потым несціся сабе ў неўтаймоўным струмені па аналогіі з сучаснымі аквапаркамі. Можна было адштурхвацца ад дна і падскокваць, утрымваючыся на віражах і ўмела абыходзячы каменныя валуны. Мэта такога аквапарку – утрымаць баланс цягам некалькіх хвілін экстрэмальнага спуску (каля пяцісот метраў), пры гэтым можна было шляхетна нацерці мяккія месцы. Забаўка гэтак спадабалася і сталай і дзецям, што на выхадныя дні проста яблыку няма дзе было зваліцца і нават утвараліся імправізаваныя чэргі з ахвотнікаў. Праўда, экстрэмальныя заплывы перыядычна прыводзілі і да трагічных канцоў – якія нярэдка выпілі людзі танулі ў неглыбокім, але бурным канале. Кажуць, што па гэтай прычыне ён і быў урэшце зачынены.»
Да вышэйсказанага, мае параўнальныя фота дадзенага збудавання.
ГОД 2016.
 увеличить до 1000x662
ГОД 2024.
 увеличить до 1000x562
 увеличить до 1000x562
ГОД 2026.
 увеличить до 808x1000
 увеличить до 1000x662
 увеличить до 1000x662
 увеличить до 699x1000
У дадатак панарама «Менск. Слаламны канал каля Менску», на гэтым рэсурсе з часам знойдзеце #1, #2, #4.
https://1panorama.ru/world/belarus-9/minskaya-55/minsk-157/menskslalamny-kanal-kalya-mensku-3-panorama51486
Жадаю прыемных роварных шпацыраў! |
|
| Вернуться к началу |
|
|
Valery Zeliazei
Зарегистрирован: 01.02.2011
Сообщения: 1563
Откуда: Mensk. Litva-Belarus
|
| Добавлено: 24 Sep 2026, Thu, 13:33 Заголовок сообщения: |
|
|
2015.04.30.05-01 – Паўночней за Ляхавічы.
Набіваю свой роварны куфар звыш кожных нормаў ежай, рыштункам і інфармацыяй, а галоўнае — матывацыяй, загадзя ведаючы, што не ўсё будзе з'ета і не ўсё будзе асэнсавана.
Але гэта адзіны прымальны варыянт, каб пасля падарожжа не кусаць сябе за локці з-за тупа накручаных марна кіламетраў. Права выбару ў спазнанні атачэння, павінна быць максімальнае падрыхтаваным у незалежна ад інтарэсаў сённяшняга дня.
З прагнозам надвор'я на запланаваныя дні падарожжа анічога не ясна, але ўсё ж больш за фактары абнадзейных, якія ўсяляюць надзею на камфортныя ўмовы падарожжа, чым адназначна сумных.
Ну а далей — суцэльная бесперапынная ні на хвіліну чаргі суб'ектыўных успрыманняў убачанага, пачутага, прачулага ў гэтым часовым прамежку.
Дзень першы. 2015.04.30.
Баранавічы – Дарава – Вашкаўцы (Ураджайная) – Флер'янова – Каранеўшчына – Сваятычы – Дамашы – Канюхі
 увеличить до 1200x474
Трэк па навігатары: http://www.gpsies.com/map.do?fileId=tloayzflovpkymfi
Ці трэк: https://ttrails.ru/routes/20150430-severnee-lyahovichey
Ноч перад ад'ездам прайшла неяк «трывожна». Але толькі раніцай, папіваючы каву перад ад'ездам, з замілаваннем усвядоміў, што не ўсё страчана. І атрымваецца зусім няважна, цітаптаць у шаснаццаць гадоў мокры сакавіцкі снег паўкедамі ў чужым горадзе з роварам, ці ўсвядомлена падрыхтавацца да таго, каб пераначаваць там, дзе ноч заспее.
Ідзе ўсё па накочаным сцэнары. Дарога, гружэнне і знаёмыя да болю «твары» будынкаў, якія мільгаюць за акном электрычкі, разведзеныя далікатным вясновым квітненнем.
Баранавічы сустракаюць ідэальным надвор'ем.
 увеличить до 1200x916
Упершыню Баранавічы ўпамінаюцца пад 1627 годам у тэстамэнце дачкі ваяводы троцкага Аляксандра Хадкевіча, Ганны Эўфрасіньні Сяняўскай, якім яна перадала маёнтак Мыш разам з Баранавічамі Наваградзкага павету і іншымі вёскамі ў спадчыну сваму сыну. Пазьней Баранавічы сталі ўладаньнем роду Сяняўскіх…
Паехалі!
Бліжэй да выезду з горада, прыпыніўся кінуўшы пагляд за агароджу.
 увеличить до 1200x1164
Храм дабравернага князя Аляксандра Неўскага, рок сканчэння будаўніцтва 1998.
Храм вырашаны ў стылізаваных формах старажытнарускага царкоўнага дойлідства. Цэнтрычнае 4-граннае 5-купальнае збудаванне з нізкімі арачнымі прытворам і прыдзеламі, завершанымі макаўкамі. Асноўная архітэктурная тэма – высокія арачныя праслы з вузкімі “цягнутымі” аконнымі праёмамі, якія ствараюць зграбную архітэктурную рытміку фасадаў. Уваходам папярэднічаюць працяглыя лесвічныя каскады-паперці. Побач з храмам пастаўлена адкрытая аркадная купальная ратонда, завершаная макаўкай.
Дзівіць выбар гараджанаў гарады Баранавічы, на каго раўнавацца, быццам гісторыю пра гэтага казачнага князя, мангольскую подсцілку, не мелага хрысціянскіх прынцыпаў, не чыталі, хоць, хто гэты натоўп пытаў, узводзячы каланіяльныя знакі, якая спрэс забылася пра імперскі генацыд да мільёнаў падданых паўночна-заходняга краю, пра змаганне канфедэратаў за волю сваёй Радзімы, і ўсё гэта ў гэтым, досыць невялікім рэгіёне.
Скрыжаванне ў вёскі Літва, але мне трэба яшчэ адхіліцца налева ва ўрочышча Бубноўшчына.
Што цікавае, нават на картах РСЧА назвы населеных пунктаў цалкам не русіфікаваны, а перадаюць напісанае па мясцовым гучанні.
Перавёз, трымаючы ў руках ровар, праз няўдобіцу, чапляючыся за ўсе і ўся, у выніку давялося вярнуцца ў пошуках згубленай маёмасці.
Чаго, чаго, але ад сур'ёзных педаляў, сабраных на прамысловых падшыпніках, такога не чакаў. Як атрымалася, гэтак і закруціў рукамі заблуканіка, прыеду дахаты ўсе давяду да розуму, маючы патрэбную прыладу.
 увеличить до 1200x795
Паставіў, закруціў рукамі як смог, за прыладай заленаваў ныраць у заплечнік (ныраю дагэтуль), і далей — да забітых каардынат у навігатары, спадзеючыся ўбачыць, выкладзенае на фатаграфіі Сяргея Яраховіча, (кастрычнік 2013 г.).
Ці, што не так, ці, ды чаго ўжо там. Карацей, на касмаздымку два будынкі ў кропцы, вось-вось, закінуць у выкапаныя траншэі, а мне, як відаць, у абведзенае кола, але гэтае ўжо разабраўся дома, а цяпер з неразуменнем гляджу ў навігатар.
Аблом, ён і ёсць аблом :(.
 увеличить до 981x618
 увеличить до 1200x647
 увеличить до 1200x610
 увеличить до 1200x695
Чаго ўжо там разбірацца па дробязях, калі даведнік забіты пад загнетку кожнымі выбітнасцямі :).
А ўдалечы вёска Дарава, з касцёлам Ушэсця Дзевы Марыі, пабудаваным паміж 1931 і 1938 гадамі.
 увеличить до 1200x647
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі у Дараве — каталіцкі храм на ўзвышшы па-над Шчараю. Знаходзіцца ў вёсцы Дарава Ляхавіцкага раёну Берасьцейскай вобласьці.
Вядома, што навагарадзкі намесьнік Петраш Манцігірдавіч, які займаў гэтую пасаду з 1430 па 1434 год даў грошы на пабудову першага драўлянага касьцёлу ў Дараве. Храм збудавалі ў 1440 годзе на высокім беразе па-над Шчарай, дзе знаходзіцца сучасны касьцёл.
9 сакавіка 1618 году рашэньнем віленскага біскупскага капітула «…дадзена капу хвоек з маёнтка Лук на касцёл, што будуецца ў Дараве».
За часамі Трынаццацігадовай вайны 1654—1667 храм быў зьнішчаны. Нешта здарылася і са сьвятаром, бо туды быў накіраваны «камендар».
Вядома, што новы касьцёл Узнясеньня Найсьвяцейшай Панны Марыі быў адбудаваны ў 1841.
Напярэдадні Першай сусьветнай вайны, сталага пробашча не было. Абавязкі выконвалі розныя ксядзы зь іншых парафіяў, сярод якіх і беларускі каталіцкі сьвятар Фабіян Абрантовіч.
Напярэдані набліжэньня фронту ў 1915 парафіяне начале з кс. Казімерам Ёдкам зьнялі званы зь вежаў касьцёла і ўтапілі іх у Шчары. Пад час баявых дзеяньняў вёска разам з касьцёлам была зьнішчана.
У 1926 годзе а. Казімер Ваньковіч здолеў збудаваць капліцу дзе адпраўляў набажэнствы.
У 1931 у Дараве новы пробашч Станіслаў Шаплевіч. Ён актыўна далучаецца да будовы новага касьцёлу. Праект храму распрацаваў інжынэр з Баранавічаў Браніслаў Іванчык. З бэтонных нямецкіх бліндажоў мясцовымі жыхарамі высякаюцца блёкі на муры касьцёлу.
У 1936 годзе згарэла дараўская каплічка. Гэта надало імпэту парафіянам і 15 жніўня 1938 году біскуп пінскі Казімер Букраба асьвяціў храм.
Пасьля далучэньня Заходняй Беларусі да БССР у 1939 годзе кс. Шаплевіч вымушаны быў хавацца. Яго перахоўвалі мясцовыя парафіяне з розных вёсак і хутароў. З прыходам немцаў да 1942 году Шаплевіч аднавіў набажэнствы ў касьцёле, але пасьля ізноў вымушаны быў хавацца, бо немцы мелі падазрэньні на яго ў сувязях з Арміяй Краёвай.
Падчас баёў 1944 году савецкія войскі абстралялі касьцёл з гарматаў. Сьцены з бліндажоў вытрымалі (падчас рэстаўрацыі ў 1990-я ў адным з муроў знайшлі неразарваны снарад).
Ксянза Шаплевіча з прыходам савецкіх войскаў мясцовыя жыхары працягвалі хаваць. НКВД затрымала яго толькі 1 траўня 1947 году ў в. Літва. Ксёндз быў асуджаны як амэрыканскі шпіён да 25 гадоў вязьніцы і высланы ў Інту.
У 1956 годзе Шаплевіч вызваліўшыся ня зьехаў у Польшчу, а вярнуўся ў родную парафію. Аднак харам з 1949 году выкарыстоўваўся як склад. Шаплевіч праводзіў набажэнствы ў прыватных дамах і ў капліцы в. Макееўшчына (да 1960 году). Пасьля сьмерці ксядза ў 1975 годзе людзі працягвалі патрабаваць вяртаньня касьцёлу. Таму савецкія ўлады пспрабавалі храм зьнішчыць. 3 жніўня 1986 быў зьдзейсьнены падпал, але згарэў толькі дах. Пасьля ўлады спрабавалі разбурыць сьцены, але муры зь нямецкіх бліндажоў не паддаліся.
У 1990 касьцёл вярнулі вернікам. Урачыстая рэкансекрацыя храму адбылася 15 жніўня 1992 пры ўдзеле Казіміра Сьвентака.
 увеличить до 1200x743
 увеличить до 1200x795
Каля храму ўсталяваны бюст а. Шаплевіча.
 увеличить до 1000x674
Мост праз раку Шчара, паварот налева, і выдатная мяккая грунтовая дарога, забягаючы наперад, асфальт на сёння, дый на заўтра, практычна не бачыў.
Прыпыніўся, кінуўшы пагляд у бок вёскі Малыя Падлессі з цэрквамі святога Мікалая (1922 г.), абкладзенай сілікатнай цэглай, і Троіцкую (2012 г.), клоны дзясяткаў іншых падобных будынкаў.
Паехаў далей па не зусім ветлівым пяску.
 увеличить до 1200x710
Стаю на скрыжаванні вядоўцы да вёскі Ураджайная.
Во́шкаўцы (з 1971 году — Ураджа́йная) — вёска ў Ляхавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Ураджайная ўваходзіць у склад Навасёлкаўскага сельсавету.
А наперадзе, недзе ў паўкіламетры месца, месца з загадкавай назвай Тафелин. Але папярэдняе, не знойдучы пэўнай інфармацыі, да яго не паехаў. Пэўна што, і дакладна, у найблізкага кароўніка даведаўся, што ад сядзібы засталася толькі саджалка.
Надалей для прастаты ўспрымання карыстаўся планамі і апісаннем аб'ектаў з кнігі А. Т. Федарука «Даўнейшыя сядзібы Берасцейшчыны» 2004 г.
Пад'язджаючы да Ураджайнага, загадзя ведаў, што ад сядзібы Бохвіцаў «Вошкаўцы», практычна нічога не засталася. засталося. Сядзібную хату пусцілі на дровы, млын згарэў, а парк, сыры і няветлы, сустрэў мяне, зарослымі сцяжынкамі. Трохі састарэлая інфармацыя, але ў нашай дзяржаве, што было яшчэ ўчора, нармальнае становішча.
«…У Вошкаўцах (сёння гэта ўскраіна вёскі Ураджайная Ляхавіцкага раёна) да нашых дзён захавалася сядзіба беларускага пісьменніка і філосафа Фларыяна Бохвіца. Збольшага ацалелі і іншыя два маёнткі гэтага роду – у Паўлінава і Фляр’янава, якім ужо былі прысвечаны ранейшыя выпускі «Слядоў спадчыны». Літаральна колькі гадоў таму на старых каталіцкіх могілках у Дарава, што на шашы Баранавічы – Ляхавічы, яшчэ можна было пабачыць і магілу Фларыяна Бохвіца».
Ад аквітнай сядзібы захаваліся рэшткі млына.
 увеличить до 1200x730
 увеличить до 1200x795
 увеличить до 1200x795
 увеличить до 1200x770
 увеличить до 1200x612
Некалькі спакойных кіламетраў, і я ў Флер'янова, у палацава-паркавага ансамбля.
 увеличить до 1200x740
Флер’янова (таксама — Фларыянава)— вёска ў Ляхавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Флер’янова ўваходзіць у склад Навасёлкаўскага сельсавету.
.jpg)
Аўрэлія і Ўладзіслаў Рэйманты зь сябрамі ў Флер’янове
Да 2-й паловы XIX ст. на гэтым месцы было чыстае поле. Гэтыя землі перайшлі ў спадчыну Яну Отану Бохвіцу (1855—1915) ад бацькі Фларыяна, пісьменьніка і філёзафа, жанатага з Паўлінай Маеўскай, роднай сястрой маці Адама Міцкевіча Барбары Маеўскай. Сам Ян Бохвіц маладым афіцэрам расейскай арміі прымаў удзел у Крымскай вайне, а пасьля яе заканчэньня атрымаў шырокую папулярнасьць у сваіх родных мясьцінах як гарачы прыхільнік скасаваньня прыгонніцтва. За ўдзел у нацыянальна-вызвольным паўстаньні 1863 г. быў кінуты за краты ў Дынабурскую крэпасьць. Пасьля году турмы быў памілаваны, пасьля чаго шчыра ўзяўся за працу па аднаўленьні разбураных уласных сядзіб. Спачатку пабудаваў палац непадалёку ад вёскі Вошкаўцы і назваў яго імем бацькі Фларыянава, а заклаўшы новы палацава-паркавы ансамбль на рэчцы Качарэшцы пад Баранавічамі, назваў яго імем сваёй маці — Паўліпава (цяпер Паўлінава).
У Фларыянаве таксама быў закладзены экспэрымэнтальны сад, у якім вырошчваліся новыя гатункі пладовых дрэваў, што прыносіла гаспадарцы даволі высокія даходы. Пасьля Яна Отана, жанатага з Фэліцыяй Булгак, маёнтак перайшоў да яго сына Тадэвуша (1863—1930), які ажаніўся з Браніславай Цывінскай. Пасьля Тадэвуша Фларыянавам валодаў яго сын Ян Бохвіц (1894—1937), жанаты з Марыяй Гольстэн. Апошнімі гаспадарамі маёнтку да 2-й сусьветнай вайны былі блізкія родзічы Яна Бохвіца.
Парк і палац
 увеличить до 1200x701
Палац быў пабудаваны Янам Отанам Бохвіцам каля 1870 годзе. Будынак быў драўляны, узьведзены на высокім падмурку, часткова аднапавярховы, часткова мансардавы. З боку парку існавала вэранда. Палац быў накрыты гладкім гонтавым дахам. Пазьней да палацу з двух бакоў дабудавалі ў стылі нэаготыкі мураваныя прыбудоўкі.
Пасьля заканчэньня будоўлі і рэканструкцыі палац налічваў 19 пакояў (15 на першым паверсе і 4 на другім). На другім паверсе знаходзіўся вялікі салён, аздоблены ў нэагатычным стылі. У палацы не было старадаўняй спадчыннай мэблі, а толькі набытая ў час будаўніцтва палаца. На першым паверсе акрамя бібліятэкі існавала сталовая. На сьценах пакояў першага і другога паверхаў вісела невялікая калекцыя малюнкаў мастакоў Арлоўскага і Фялінскага. Перад І-й сусьветнай вайной частка мастацкіх твораў і літаратуры была перавезена ў Нясьвіскі палац.
Пры будаўніцтве палаца вакол яго быў закладзены ўнікальны парк. Алея вяла да палаца ад уязной брамы, якая ў І-ю сусьветную вайну была разрабавана. Дзьверы брамы як арыгінальная каштоўнасьць былі зьняты і вывезены ў Нямеччыну. Паміж брамай і палацам цягнуўся доўгі газон, абсаджаны жывой агароджай. Пасярэдзіне газона расла вялікая ліпа. Газоны з кветкавымі клюмбамі абкружалі палац з усіх бакоў[2].
Наведнікі Флер’янова
У канцы XIX — пачатку XX стагодзьдзя флер’яноўскі фальварак быў адным з асяродкаў беларуска-польскіх культурных зносінаў. Пры апошнім яго ўладальніку ў доме быў створаны летні пансіянат, які наведвалі Эліза Ажэшка — добрая знаёмая Тадэвуша Бохвіца, нобэлеўскі ляўрэат у галіне літаратуры Ўладзіслаў Рэймант, літаратурны крытык Юзаф Катарбінскі і многія іншыя. «У гэтай прыгожай вёсцы я адчуваю сябе больш моцнай, чым калі-небудзь. Вёска патанае ў зялёных раскошных дрэвах, квітнее слупкамі касачоў і дыванамі незабудак, сьпявае мільёнамі галасоў, якія зьвіняць, шэпчуць у крышталі духмянага паветра, — пісала Эліза Ажэшка з Флер’янова. — …Я прагну яшчэ раз у жыцьці правесьці лета, карыстаючыся гасьціннасьцю панства Бохвіцаў, якія тут уладкавалі выгодны і ладны пансіянат для людзей такіх, як я, у вясковым значэньні бяздомных».
Сёньня ў Флер’янове пра Ажэшку нагадвае стары дуб, пасаджаны пісьменьніцай у 1909 годзе. А таксама закладзены 21 красавіка 2011 году парк са 100 дубкоў. Саджанцы для парку былі ўзрошчаны з жалудоў ад дрэва, пасаджанага Элізай Ажэшка.
Прыпаркаваўся, і супраць гадзіннікавай пачаў аглядаць «КЛУБ НАВУКОВА-ТЭХНІЧНАЙ ТВОРЧАСЦІ ВЕТЭРАНАЎ», ну так абвяшчала шыльда, прыбітая на дзвярах :).
 увеличить до 1200x752
 увеличить до 1200x744
 увеличить до 1200x667
 увеличить до 1200x795
 увеличить до 1200x692
 увеличить до 795x1200
 увеличить до 795x1200
Затрымаўся ў стагадовага дуба пасаджанай пісьменніцай у 1909 годзе.
 увеличить до 795x1200
 увеличить до 896x1200
Агляднае кола па тэрыторыі сядзібы замкнулася. Дзверы замкнёны, вокны забіты, але чую голас ідучага з глыбіні парка пажылога мужчыны.
Разгаварыліся. Ласкава прыняў запрашэнне, як апынулася, ад цяперашняга фальваркоўца, зайсці ўнутр. Упор пры запрашэнні быў зроблены менавіта на камін. Хіба дазволіш сабе выпусціць такі выпадак.
Выслухаўшы кароткі, ну нават вельмі кароткі, экскурс у гісторыю сядзібы ад былога кіраўніка мясцовых сельскагаспадарчых угоддзяў, угноеным пералікам неразвязных асабістых сённяшніх праблем траха не завярнуўся, але камін пераважыў асабістую суб'ектыўную непрыязь, на жаль, часам даводзіцца апынацца ў падобных сітуацыях.
Усярэдзіне будынка не затрымаўся, агульны агляд і на выйсце, хочучы да ламоты ў костках, хацелася пабадзяцца па сядзібе, уважлівей разгледзець, што ад інтэр'ера яшчэ засталося.
 увеличить до 795x1200
 увеличить до 1200x795
 увеличить до 1200x795
 увеличить до 1200x795
 увеличить до 1200x795
 увеличить до 794x1200
 увеличить до 1200x795
Расстаючыся, адназначна склалася ўражанне, гэта агонія сядзібы, смерць. Час пакажа. І не ведаю, чым матывавалася купля нерухомасці, якую патрэбна ўтрымваць на пенсію, нават былога старшыню вёскі Ураджайная.
І вось з гэтымі думкамі, скіраваўся да змешчаных побач вёску Каранеўшчына.
Каране́ўшчына (трансліт.: Karanieŭščyna, руск.: Кореневщина) — вёска ў Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Навасёлкаўскага сельсавета.
Сядзіба Каранеўшчына належала роду Марціноўскіх. У 1847 г. маёнтак успадкаваў Рамуальд Лопат, які ў 2-й другой палове XIX стагоддзя пабудаваў тут сядзібу з двухпавярховай сядзібнай хатай з цэглы і пейзажным паркам.
Напачатку XX стагоддзя гаспадаром Каранеўшчыны стаў сын Рамуальда — Вітольд Лопат. Лопаты валодалі сядзібай да 1939 г. Пасля Рыжскай мірнай дамовы ў 1921 г. вёска ўвайшла ў склад Польшчы, з 1939 г. — у БССР.
Выбітнасці Каранеўшчыны.
Галоўная выбітнасць Каранеўшчыны — былая сядзіба Марціноўскіх — Лопатаў. Захаваліся сядзібная хата і фрагменты парка.
 увеличить до 1200x666
Далей для мяне, ужо хаты пасля падарожжа, паўстала пытанне, чаму А. Т. Федарука ў кнізе «Даўнейшыя сядзібы Берасцейшчыны» 2004 г., кліча гэта месца Коженевщина, а Несцярчук Л.М. у «Замкi, палацы, паркi Берасцейшчыны», кліча Каранеўшчына.
Пры гэтым выкладваюць кожны свой план сядзібы, сугучныя, але розныя.
Я план узяў у А. Т. Федарука, пытанняў не паўстала, там на мясцовасці памыліцца немагчыма.
.jpg) увеличить до 960x606
.jpg)
Сядзіба двухпавярховая, пабудавана з цэглы, з руставымі кутамі, без дастатку дэкаратыўных дэталяў, памерам 28 на 11 метра. Галоўны ўваход змесцаваны на куце і вылучаны тэрасай з пяццю калонамі.
Вакол сядзібы месцаваўся парк, які фрагментарна існуе і сёння. Да галоўнага ўваходу ў хату вялі ліпавыя прысады.
У часы СССР у сядзібе месцавалася школа, пазней кіраванне калгаса і крама. Агульны стан будынка нядрэннае, яно закансервавана.
Няшмат дадатковай інфармацыі, датаванай 2008 годам.
Сядзіба тая вельмі добра захавалася знешне, але з-за таго, што там была спачатку школа, потым калгасная кантора, а цяпер вясковы клуб, унутраная планіроўка і аздабленне яе нажаль цалкам згублена
 увеличить до 1200x788
 увеличить до 1200x662
 увеличить до 1200x800
 увеличить до 1200x819
Уражанняў не атрымаў. Пахадзіў коламі, паглядзеў, сфатаграфаваў будынак і паехаў далей.
 увеличить до 1200x667
Здаецца, дачакаўся невялікага прамежку ад чарады неперапынных уражанняў, а можа, наадварот. Наперадзе чакаецца адносна доўгі адрэзак да Сваятыч.
Еду і думаю, які я «мудры», на гібрыдзе не паехаў, адначасова перамолваючы няласкавую жвіроўку.
Другі раз «фарсую» раку Вядзьмарку, і неўзабаве па левы бок здаўся парк сядзібы Абуховічаў (18–19 стст.). Кідаю на ходзе пагляд на школу (на фасадзе 195_ г.). Школа — гэта добра, але для мяне толькі месца, дзе стаяла сядзіба.
На фоне незваротна страчанага як не ўспомніць, і не працягнуць тэмы, «Паследам Напалеона Орды».
 увеличить до 1000x691
 увеличить до 1000x689
Сваятычы — досыць адмысловая вёска, са сваімі мясцовымі традыцыямі, на якія варта звярнуць увагу, затрымацца, хоць асноўнай і адзінай мэтай з'яўляўся касцёл.
Сваятычы (трансліт.: Svajatyčy, руск.: Своятичи) — вёска ў Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Жарабковіцкага сельсавета. За 25 км да паўднёвага ўсходу ад г. Баранавічы. Насельніцтва каля 300 чал. (2008).
Вуліцы вёскі
У вёсцы склалася цікавая мікратапанімічная сітуацыя, разам з назвамі вуліц, дадзеных ім у савецкі час, вяскоўцы, ужываюць даўнішнія назвы вуліц. Так цэнтр вёскі завеца Рынкам, бо тут у мястэчку праводзіліся кірмашы. Вуліца якая цягнецца ў напрымку вёскі Пагарэльцы, завеца Пагарэльскай. Ёсць вуліца Сноўская, якая выходзіць у бок Снова. Вуліца Касцёльная завецца так таму, што вядзе яна ад цэнтра да касцёла. Асада — месца, дзе жылі афіцэра Войска Польскага. Ёсць і іншая назва гэтага месца — Букет, ад таго, што паабапал дарогі, якая сюды вядзе, растуць кусты бэзу. Падсобнае — тэрыторыя, дзе адразу пасля вайны была створана падсобная ваенная гаспадарка. Да 2-ой сусветнай вайны тут была шляхецкая гаспадарка.
Гісторыя вёскі
Сваятычы, старае мястэчка і фальварак размешчана пры грунтовай дарозе, на паўднёвым захадзе ад Нясвіжа. У 1921 г. у мястэчку Сваятычы пражывала 857 жыхароў, у тым ліку 756 каталікоў, 83 праваслаўных і 17 яўрэяў. У 18 стагоддзі мястэчкам Сваятычы валодаў род Абуховічаў граф Ясіньчык лепшы коннозаводчик. Пасля замужжа Сафіі Абуховічаў з палкоўнікам польскай арміі Станіславам Чапскіх (1799—1844) мястэчка перайшло да роду мужа. Усе атрымаў у спадчыну сын Сафіі і Станіслава — Эдуард (1819—1888), ён быў жанаты на Антаніне Ружыцкай. Адна з іх дачок — Вераніка была замужам за Янам Платэром-Зыберк, Вераніка атрымала мястэчка ў спадчыну ад бацькоў як пасаг, пасля яна перадала мястэчка свайму сыну Генрык (1979—1948), які быў апошнім уладальнікам мястэчка Сваятычы. У першай чвэрці 19-га стагоддзя Міхаіл Абуховічаў пабудаваў у маёнтку ў позна класічным стылі палац, які лічыўся адным з самых прыгожых у Навагрудскім ваяводстве. Да 1914 года ў палацы знаходзілася вялікая калекцыя карцін і кніг, бібліятэка налічвала каля 5000 кніг. Усё гэта было знішчана падчас першай Сусветнай вайны. Нават са сцен была садрана каштоўная абіўка. Пасля першай Сусветнай вайны палац быў адноўлены ў былом велічы. Аднак у верасні 1939 г. палац быў зноў разрабаваны «для патрэб савецкага ўрада». Палац стаяў да 1945 года, пасля адступлення нямецкіх войскаў палац быў падарваны «партызанамі-куфэрнікамі». У пачатку 19 стагоддзя ў мястэчку было каля ста дамоў і касцёл. У 1940—1954 гадах вёска з’яўлялася цэнтрам Сваятыцкага сельсавета. Да 15 снежня 1980 года вёска ўваходзіла ў склад Навасёлкаўскага сельсавета.
Касьцёл Сьвятога Юрыя.
 увеличить до 1200x721
Касьцёл Сьвятога Юрыя — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў Сваятычах. Знаходзіцца ў цэнтры колішняга мястэчка каля сядзібы Чапскіх, на гістарычнай Касьцельнай вуліцы. Твор архітэктуры ампіру.
Мураваны касьцёл у Сваятычах збудавалі ў 1825 годзе на сродкі Чапскіх. Па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) у 1864 годзе расейскія ўлады гвалтоўна зачынілі касьцёл, які перарабілі пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царвы).
У 1920 годзе ўлады міжваеннай Польскай Рэспублікі вярнулі будынак касьцёла каталікам. Па Другой сусьветнай вайне савецкія ўлады зачынілі касьцёл. У 1990 годзе будынак касьцёл зноў вярнулі каталікам, пачалося яго аднаўленьне.
 увеличить до 1200x815
Помнік архітэктуры ампіру. Гэта прастакутны ў пляне аб’ём пад 2-схільным дахам. Да алтарнай частцы далучаюцца бакавыя нізкія закрысьціі пад 1-схільнымі пакрыцьцямі. Фасад вылучаецца дарычным 2-калённым з бакавымі антамі портыкам-лёджыяй з трыкутным франтонам на фоне высокага атыка з 2-гранным ступеньчатым шчыпцом у завяршэньні. Бакавыя фасады рытмічна падзяляюцца высока ўзьнятымі паўкруглымі вокнамі-люкарнамі і пілястрамі ў прасьценках, апярэзваюцца карнізам на дэнтыкулах. Пад будынкам месьціцца крыпта-пахавальня.
Перад касьцёлам стаіць мураваная званіца — 4-гранная 2-ярусная вежа пад шатровым дахам. Ніжні ярус глухі з прастакутным уваходным праёмам, другі — раскрываецца аркавымі прасьветамі, дэкаруецца кутнімі пілястрамі і апярэзваецца карнізам на дэнтыкулах.
Здзейсніў аглядную экскурсію ў касцёла святога Юр'я.
Пахадзіў, памацаў, паглядзеў, і скіраваўся да прыкмечанага месца ў парку, для познага на сённяшні дзень абеду.
 увеличить до 852x1200
Палягчэла, але не адпусціла ўпэўненае жаданне ўжо ў больш ураўнаважаным становішчы пабадзяцца па парку ў наваколлі сядзібы Абуховічаў.
Дарога павяла далей, згодна запланаванаму плану.
У вёсцы Дамашы, міжволі спыніўся воды папіць, а над галавой, хоць праехаў ужо не адзін дзясятак гнёздаў, буслоў сфатаграфаваў, а ўдзячныя птушкі, закінулі дзюбы на спіну і прастукалі, ад стракаталі, сваю падзяку.
 увеличить до 1200x893
Невялікая прыпынак, ужо цяжкаватага для мяне дваццаціградуснага падымання.
 увеличить до 1200x703
Згортваю на трохі ў бок, каб ізноў вярнуцца на гэта скрыжаванне, да вёскі Марцылеўшчына. Дакладней, не да самай вёскі, а да могілкаў, на якіх каштуе Царкву Святога Мікалая пабудовы 1861 года.
 увеличить до 1200x730
 увеличить до 1200x921
Не ведаю, але, пэўна што, так трэба, што няўважліва паставіўся да дадзенага аб'екта. Усвядом, што царкву абклалі цэглай, адназначна не паехаў бы.
 увеличить до 1200x709
Побач каштуе аўтамабіль, значыць, есці шанец зазірнуць усярэдзіну царквы.
Рамонт-рэканструкцыя ідзе поўным ходам пад кіраўніцтвам маладога святара.
 увеличить до 1200x671
За алтаром, усё разгромлена. Няшмат інтэр'ера, і, што збіраўся ўбачыць, то і ўбачыў.
 увеличить до 1200x789
 увеличить до 1200x795
 увеличить до 795x1200
У вёсцы Зарытава ўбачыў не толькі няшмат асфальту, але і першых ластавак сёлета.
Нешта паспець, нармальна паглядзець, рэальна не паспею. Па карце вылічаю месца начлегу. Скіроўваюся да ляснога масіву, паміж вёскай Канюхамі і вёскай Начай, але нічога зручнага там для камфортнага начлегу не выявіў. Размясціўся ў падзяляльнай лесапаласе з фонам бесперапыннага сабачага брэху, што даносіцца з боку вёскі Канюхі.
Гэтым разам, не ўзяў даведкі пра наведанне памежзоны, можа, і дарма. Бо месца начлегу было абрана на мяжы паміж СВК і РСУП. Будзем спадзявацца, варта гарэлку п'е.
 увеличить до 1200x675
Апошнія гатаванні, апошні пагляд — і на бакавую адпачываць.
 увеличить до 1200x795
Тэхнічныя дадзеныя дня:
Пройдзена – 66 кіламетраў.
Час у сядле – 04 гадзіны 46 хвілін.
Сярэдняя хуткасць руху – 13,6 кіламетра ў гадзіну.
Дзень другой. 2015.05.01.
Нача – Нача Глябоўская – Грушаўка – Ляхавічы – Лабузы – Літва - Баранавічы
 увеличить до 1200x476
Трэк па навігатары: http://www.gpsies.com/map.do?fileId=umgfdqchtkrxteci
Ці новы: https://www.alltrails.com/explore/custom-routes/20150501--20150507
ці яшчэ: https://ttrails.ru/routes/20150501-severnee-lyahovichey
Як ні ахінаўся, напачатку пятага давялося ўстаць і ўцяпліцца, дакладней, зацягнуць тужэй шнурок у спальніку, каб цяпло не ішло.
Маніпуляцыі, маніпуляцыямі, але ўсыпанае зоркамі неба, і поле, асветленае захаджалым за лес месяцам, не маглі застацца незаўважанымі.
Да раніцы ў спакоі не дацягнуў. Досвіткам, шамаценне ў галоў, прымусіла прачнуцца.
Пастукаў па тэнце намёта, адганяючы невядомасць, углядаючыся ў выйму адкрытага клапана: яго клапан зачыняю толькі ў дождж, з прычыны скупнасці кандэнсату, не хочацца раніцай складаць мокры намёт, а так накамарніка хапае.
Ад мяне ў бок поля, уцякаў сілуэт, зблытаць немагчыма: вожык, ён і ў Афрыцы вожык. Засмучацца за перапынены сон не стаў, вожыку, як і маленькім дзецям, усё дазволена.
Пачатак сёмага, святло пасунула цемру. Вылажу з намёта, і сузіраю выгляд з майго ганка.
 увеличить до 1200x266
Ох, як не кахаю ранішніх збораў, няважна якіх, няважнае дзе.
 увеличить до 1200x675
Гуляшча дратуюся, слухаю рознагалосы хор птушак, заадно пакурваючы і папіваючы каву. Адным словам, жыву ў вясне.
 увеличить до 1200x786
Пара, пара. Наперадзе чакае столькі цікавых адкрыццяў.
Гультайскіх машын на дарозе не сустракаецца, а вось палі і прысядзібныя пляцоўкі ў вясновых клопатах. Мне не зразумець, але ведаю, цяжкая сялянская праца.
Нача ці больш поўная назва — Нача Брындзоўская.
Скіроўваюся да які віднеецца ўдалечы парка сядзібы Черноцкіх «Нача Брындзоўская».
Першым на шляху сустрэўся флігель, хутчэй які гінуў будынак.
 увеличить до 1200x795
Інфармацыя пра сядзібу падробненая, густа пераплеценая плагіятам.
Але ўсё ж знайшоў на адным Інтэрнэт-рэсурсе ўсе гэтыя камячкі, складзеныя, на мой пагляд, хопіць нядрэнна, але ўсё адно з упорам на А. Т. Федарука і яго, «Даўнейшыя сядзібы Берасцейшчыны» (2004).
Нача, таксама - Нача Брыдзоўская - гэта аграгарадок Ляхавіцкага раёна, Брэсцкай вобласці Беларусі. Асноўнай славутасцю і выбітнасцю вёскі Нача з'яўляецца былы сядзібны комплекс. У склад сядзібнага комплексу ў вёсцы Нача ўваходзіць сядзібны дом, дадатковы службовы корпус, фрагменты парка і маленькі вадаём, які настолькі запушчаны, што цяпер нагадвае хутчэй балотца. Сядзібны дом у вёсцы Нача, які таксама можна ахарактарызаваць як невялікі палац, будаваўся з 1810 года па 1815 год у стылі позняга класіцызму. Гэты палац адносна прыгожы і годны ўвагі. Роўна праз сто гадоў пасля пабудовы, у перыяд з 1910 года і па 1915 год, палац у вёсцы Нача быў значна перабудаваны і пашыраны. Сядзібны дом шчасна перажыў абедзве сусветныя вайны. У другой палове 20-га стагоддзя, за савецкім часам, у палацы размясціўся завод па вытворчасці воцату. У наш час сядзібны дом у вёсцы Нача пустуе.
Службовы корпус быў таксама ўзведзены ў 19-ым стагоддзі. Сядзібны дом у вёсцы Нача захаваўся дастаткова нядрэнна, а вось службовы корпус знаходзіцца ў вельмі дрэнным стане, у яго ўжо абрынуўся дах. Рамонт і рэстаўрацыя дадзеных будынкаў, мабыць не плануецца. Парк у вёсцы Нача раней быў вельмі цікавым і незвычайным, у ім было размешчана мноства памятных валуноў, каменных кампазіцый, столікаў, лавачак, цяністых алей і іншага. Аднак на дадзены момант усё гэта развалілася і зарасло, сляды былой прыгажосці заўважыць ўжо вельмі складана нават пры вялікім жаданні. Цяпер парк у вёсцы Нача гэта проста невялікі куток вельмі прыгожай прыроды, у якім, вядома ўсё роўна прыемна пабываць. Сядзібны комплекс у вёсцы Нача з'яўляецца цікавым архітэктурным помнікам, культурна-гістарычнай каштоўнасцю, прыкметнай славутасцю і выбітнасцю Беларусі.
Сядзібная хата, умоўна абгароджаны. Але, як заўсёды, знаходзіцца лаз, што дазваляе агледзець, памацаць, усвядоміць.
 увеличить до 1200x675
Ва ўсярэдзіну трапіць не атрымалася, абмяжоўваюся аглядам фасада будынка.
Не, будынкі ў стылі класіцызму ніколі не прыцягвалі, але спічастыя вокны з іншага свету, заўсёды выклікалі замілаванні. замілаванне.
 увеличить до 1200x611
Назад у выйму, і, шпацыруючы пад ручку з роварам, скіроўваюся да другога галоўнага, запланаванага аб'екта змесцаваным, змесцаванаму ў парку, валуну з тайнапісам.
 увеличить до 1200x795
Незразумелае заўсёды ўражае.
Сядзібная хата з боку парка, больш напамінае нешта закінутае, непрыстойнае, нічога. Нічога не зробіш, так яно і ёсць, і што дзіву годнае, што мясцовы народзік не разабраў сядзібы на цэглу для асабістага карыстання, што паўсюдна ўласцівае беларускай нацыі, з яе маральнымі асновамі.
 увеличить до 1200x744
Стары, закінуты парк пачынае ажываць
 увеличить до 1200x811
з украпваннямі вясновага адраджэння на агульным фоне вясны.
 увеличить до 1113x1200
Правейшыя за сядзібу, у хмызах, парачка будынкаў.
 увеличить до 1200x675
 увеличить до 1200x795
Што запланаваў, паглядзеў, сімвалічна зазірнуўшы да пахавання Черноцкіх.
 увеличить до 1200x675
Дарога, вясна, неба і сонца, усё ззяе, усё цешыць. Ну як не адчуць сябе «дармаедам» Ван Гогам. Выгода для гэтага дастатковая націснуць на спуск замка фотаапарата.
 увеличить до 1200x675
Паварот на дарогу, што вядзе да сядзібы Свянціцкіх «Нача Свянціцкая» ці магчымыя варыянты: Свянціцкія (Нача Глябоўская) Свянціцкія (Нача Глябоўская)) Nacz Hlebowska (Święcicka) Nača Hlaboŭskaja (Sviancickaja) Сьвянціцкая Свянціцкая Nacha Sventitskaja Glebovskaja Hlebowskaja Glebovskaya.
 увеличить до 1000x393
Уздоўж забагненых сажалак, у чаканні ўбачанага Андрэем Дыбоўскім у жніўні 2004 года.
Мост, паварот, і брама, вядоўца ў нікуды, у пустэчу часу.
 увеличить до 1200x675
У А. Т. Федарука ў яго «Даўнейшыя сядзібы Берасцейшчыны» (2004 г.) сядзіба з яе чарадой уласнікаў і інвентарызацыя будынкаў апісаны досыць дэталёва, але ў маім выпадку, гэта не мае значэння, калі нават судзіць па факце, што нават бацяны не прыляцелі сюды, на сваё наседжанае месца.
 увеличить до 928x1200
Сканую, што засталося. Смецце ад сядзібнай хаты, будынак за хатай, афіцына, свіран.
 увеличить до 1200x588
 увеличить до 1200x616
 увеличить до 1200x557
 увеличить до 1200x675
 увеличить до 1200x651
 увеличить до 1200x708
 увеличить до 1200x604
І не будзь вясёлых, шчабятлівых ластавак, якія разводзяць маркотную немань, засмуткаваў бы даканцова і адправіўся б хутчэй у зваротны шлях.
 увеличить до 855x1200
Ужо завярнуўшыся і паехаўшы, спыніўся на беразе ракі Нача, у тым месцы, дзе быў мост, што вядзе ў сядзібны парк, праверыць у працы нядаўна купленыя святлафільтры на аб'ектыў.
 увеличить до 1200x734
 увеличить до 1200x600
Вой, размарыла на сонейку, расцягнула на траўцы, паслабіла розум. І запаў у стан, калі чалавеча, што толькі і можа, гэта вечна глядзець, як цячэ вада, як гарыць агонь і як працуюць іншыя.
Труба кліча, дарога вядзе, і пагляд лашчыць, якая выскачыла да дарогі аквітная красуня.
 увеличить до 827x1200
Спыняцца на старых могілках за сядзібай не стаў, бо было вядома, што яго спаганілі мясцовыя адмарозкі.
Замігацелі на гарызонце будынка сядзібы Рэйтанаў у вёсцы Грушаўка.
Строму педалі кручу, а будынкі ўсе не набліжаюцца.
 увеличить до 1200x520
Грушаўская сядзіба.
 увеличить до 1200x675
Сядзібна-паркавы ансамбль Рэйтанаў — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры канца XVIII — пачатку XX ст. Размешчаны ў Грушаўцы (Ляхавіцкі раён).
Займае амаль прамавугольны ў плане ўчастак, плошчай каля 14 гектар. Уключае драўляны палац, два мураваныя флігелі, капліцу-пахавальню, гаспадарчыя пабудовы, невялікі парк рэгулярнай планіроўкі з сажалкай і пладовы сад. Комплекс арганізаваны вакол прамавугольнага панадворку, вось сіметрыі якога паралельна галоўнай алеі парку.
Палац пабудаваны ў канцы XIX — пачатку XX ст. на месцы мураванага класіцыстычнага палаца канца XVIII ст. (вядомы па акварэлі Н. Орды).
Да пачатку XXI ст. сядзіба доўгі час знаходзілася ў занядбаным стане. Ініцыятывай даследчыка Змітра Юркевіча і арт-суполкі імя Тадэвуша Рэйтана, а таксама газеты «Культура», у Грушаўцы і ў розных населеных пунктах Беларусі ў 2013-2018 гады праводзіліся суботнікі, летнікі, пленэры, фестывалі і тэматычныя мерапрыемствы, прысвечаныя Рэйтанам і іх Грушаўскай сядзібе. Валанцёры замацавалі ў розных месцах сядзібнага комплексу інфармацыйныя шчыты з гісторыяй маёнтка і роду Рэйтанаў.
Аднапавярховы, прамавугольны ў плане, накрыты вальмавым дахам сядзібны дом мае рысы стылю мадэрн. Цэнтральная частка вылучаная мансардавым паверхам і вялікай тэрасай на чатырох тонкіх разных слупах. Абапал галоўнага ўваходу — крывалінейныя лесвіцы. Планіроўка анфіладная з параднай залай у цэнтры. Інтэр'еры былі аздоблены размалёўкай, разьбой, кафлянымі грубкамі. Пад будынкам скляпеністыя сутарэнні.
Эта вышесказанная информация затрагивает непосредственно материальное окружение, а вот о владельце усадьбы Тадеуше Рейтане невозможно не сказать, хотя бы кратко, хотя бы в двух словах.
Тадэвуш Рэйтан герба Рэйтан (польск.: Tadeusz Rejtan, Tadeusz Reytan; (арыгінальнае, Reyten) 1740 — 8 жніўня 1780) — удзельнік Барскай канфедэрацыі, дэпутат Сойма Рэчы Паспалітай ад Новагародскага ваяводства ВКЛ. Стаў пятым каленам ліцьвінскай галіны абшарнікаў прускага паходжання, асеўшых у ВКЛ у XVII ст. Нацыянальны герой Польшчы, які лічыцца героем і ў значнай частцы беларускага грамадства.
Дакладная дата нараджэння невядомая, але, хутчэй за ўсё, канец кастрычніка — самы пачатак лістапада 1740 года. Сын заможнага ліцьвінскага землеўладальніка — Дамініка Рэйтана, герба «Рэйтан», новагародскага падкаморага. Брат Міхала — пісара земскага навагрудскага, слуцкага павятовага маршалка. Аўтар маніфестаў.
У жніўні 1772 г. кіраўнікі Расіі, Аўстрыі і Прусіі, аслабіўшы Рэч Паспалітую, дамовіліся аб першым падзеле яе тэрыторыі паміж сабою. 18 верасня таго ж года гэтыя дзяржавы давялі да ўлад Рэчы Паспалітай аб ужо адбыўшымся факце падзелу яе тэрыторыі і запатрабавалі склікання надзвычайнага сойма, каб фармальна пацвердзіць законнасць сваіх захопаў. Ад складовай часткі Рэчы Паспалітай, тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ), на карысць Расійскай імперыі адрывалася, у прыватнасці, усходняя частка беларускіх зямель з Полацкам, Невелем, Віцебскам, Себежам, Мсціславам, Магілёвам і Гомелем агульным памерам прыблізна ў 82 тыс. кв. км, насельніцтвам больш як 1 300 000 чалавек. Кароль Станіслаў Аўгуст, апынуўшыся ў дыпламатычнай ізаляцыі, калі краіна была фактычна акупавана іншаземнымі войскамі, вымушаны быў выдаць універсал аб скліканні павятовых соймікаў. Яны павінны былі абраць паслоў ад Польшчы і ВКЛ на вальны сойм у Варшаве, які прызначаўся на 19 красавіка 1773 г.
Новагародскае ваяводства складалася з трох паветаў — Наваградскага, Слонімскага (у 1773 годзе слонімская шляхта сарвала соймік і паслоў не абрала) і Ваўкавыскага. Ад кожнага павятовы соймік абіраў двух паслоў на вальны сойм. 22 сакавіка 1773 г. пасламі на сойм у Варшаву былі абраныя наваградцы Тадэвуш Рэйтан (1742—1780) і Самуэль Корсак (1745—1794). Згодна з традыцыяй для такіх паслоў на агульнадзяржаўны сойм ад імя павятовага сойміка выпрацоўвалася і прымалася спецыяльная інструкцыя. Паслы павінны былі ўсімі сіламі адстойваць на сойме наказ шляхты, ні ў чым не адступаючы ад яго. Інструкцыя, якую атрымалі паслы, вылучалася катэгарычнасцю сваіх наказаў. Рэйтан і Корсак павінны былі настойваць на поўнай эвакуацыі расійскіх войскаў з тэрыторыі Княства. Яны атрымалі наказ перашкаджаць працы сойма, пакуль не будуць абраныя спецыяльныя прадстаўнікі да іншых еўрапейскіх дзяржаў з мэтай атрымання пэўных гарантый па захаванні цэласці Рэчы Паспалітай.
Шляхецкі соймік Наваградзкага ваяводзтва 22 сакавіка 1773 году абраў Тадэвуша Рэйтана паслом на сойм 1773—1775 гадоў, дзе плянавалася зацьвердзіць першы падзел Рэчы Паспалітай. Разам з пасламі ад Наваградзкага павету Самуэлем Корсакам і ад Менскага павету Станіславам Багушэвічам(be) спрабаваў сарваць сойм, каб не дазволіць зацьверджаньня падзелу дзяржавы.
Чатыры дні разам з аднадумцамі (амаль выняткова зь Вялікага Княства Літоўскага) не дазваляў маршалку А. Панінскаму ўзначаліць сойм. Сваю пазыцыю паслы абгрунтоўвалі законнымі падставамі: гэтае паседжаньне сойму паводле чаргі мусіла праходзіць у Горадні, а не ў Варшаве, а маршалкам яго мусіў быць ліцьвін, а не паляк. Апроч таго, сойм склікаўся не як канфэдэрацкі, а як звычайны, і пачынаць яго пад знакам канфэдэрацыі было незаконна.
Спачатку прарасейскія сілы ўпрошвалі Тадэвуша Рэйтана, каб саступіў. Потым хацелі, як і іншых, падкупіць грашыма. Урэшце, канфэдэрацкі суд прыняў пастанову пазбавіць яго «маёмасьці і гонару» і выгнаць з краіны. Аднак прадстаўнік Наваградзкага павету застаўся непахісным.
Т. Рэйтан перад выхадам з сойму, карціна Ян Матэйка «Рэйтан» (1866).
.jpg) увеличить до 1200x682
Асабліва драматычны характар падзеі набылі ў часе патрыятычнай прамовы Самуэля Корсака, у якой той выкрываў паслоў-здраднікаў. Не чакаючы заканчэньня выступу, яны пачалі выходзіць з залі. У адказ Тадэвуш Рэйтан лёг крыжом перад выхадам і закрычаў: “Забіце мяне, затапчыце, але не забівайце Бацькаўшчыну!”.
На наступны дзень расейскі амбасадар Штакельбэрг выставіў каралю і вялікаму князю Станіславу Аўгусту Панятоўскаму ўльтыматум: альбо безумоўнае падпарадкаваньне, альбо ўвядзеньне ў Варшаву 50-тысячнага расейскага войска.
І ў Грушаўцы, ізноў усплыла Ордаўская тэматыка.
Вой, калі ні будзь і я, вазьму аловак, пяро ці кісць, закінуўшы да халеры ўсе гэтыя электронныя прыбамбасы і адпраўлюся па Літве, у пошуках душэўнага адказу на душэўныя пытанні.
Першым пры заездзе ў сядзібу сустракае мяне прысадзістае гумно.
 увеличить до 1200x675
У цэнтры сядзібы прыпаркаваўся, і пайшоў па гадзіннікавай стрэлцы, няспешна разглядаючы ўсё па магчымасці, па наяўным плане, але ўсё ж досыць несістэмна, па прынцыпе, куды пагляд зваліўся.
 увеличить до 1000x794
Бровар.
 увеличить до 1200x591
 увеличить до 1200x623
 увеличить до 1200x795
 увеличить до 1200x1007
Прымальнік спірту.
 увеличить до 1200x580
 увеличить до 1200x660
Стайня першая ў возера П-вобразная.
 увеличить до 1200x490
Сядзіба.
 увеличить до 1200x675
 увеличить до 1200x675
 увеличить до 1200x642
 увеличить до 1200x629
Стайня другая.
 увеличить до 1200x576
 увеличить до 1200x799
 увеличить до 1200x367
 увеличить до 1200x619
Лядоўня.
 увеличить до 1200x795
 увеличить до 815x1200
Флігель, «хату Тадэвуша Рэйтана», па некаторых звестках, гэты флігель быў збудаваны яшчэ раней — у XVII ст.
Чаму такая назва? Вось адказ.У літаратуры сустракаюцца розныя зьвесткі датычна сьмерці Тадэвуша Рэйтана. Паводле гісторыка Зьмітра Юркевіча, у пачатку жніўня 1780 году зь візытам пашаны ў сядзібу Рэйтанаў завітаў расейскі генэрал. Ім мог быць генэрал Іван Міхельсон, які ў тыя часы, паводле наяўных судовых справаў, бываў у Наваградзкім ваяводзтве. За год да гэтага ён набыў у Міхала Рэйтана фальваркі вакол места Невеля на Полаччыне. Убачыўшы, што брат гасьцінна прымае ў Грушаўцы прадстаўніка ворагаў, Тадэвуш Рэйтан пачаў гнаць таго з двара. Відаць, спалоханыя сваякі гвалтам зачынілі Тадэвуша Рэйтана ў цагляным флігелі — «мураванцы», у якім той жыў па вяртаньні з сойму. Пабіўшы шыбы, Тадэвуш Рэйтан паспрабаваў вырваць краты, але вырвацца ня змог. Прытым ён моцна скалечыўся, ад чаго і памёр на другі дзень здарэньня 8 жніўня 1780 году (таксама існуе міт, нібы ён скончыў жыцьцё самагубствам, які ня мае дакумэнтальных падставаў). Напярэдадні сьмерці Тадэвуш Рэйтан спавядаўся ксяндзу, якога, як пісала з словаў сьведкі пляменьніца Салямэя Рэйтан, «да апошняй хвіліны трымаў за руку».
 увеличить до 1200x622
Толькі пасля Другой Сусветнай вайны імя Рэйтана і яго паплечнікаў было забыта. Забытыя ў Беларусі, яны працягвалі ўшаноўвацца па-за яе межамі, праўда, як «палякі».
Прыклад таму — Tadeusz Rejtan Monument in Kraków.
На гэтай зямлі: іншыя героі, іншая гісторыя, іншая вера.
Агульнае ўражанне пра сядзібу атрымаў досыць бязладнае, бо аглядная экскурсія, не можа прыраўнацца да мэтнай працы.
Трохі стаміўся, і ўжо з нецярпеннем углядаюся на дарогу з заязных прысад, у мыем выпадку, прысады апынуліся выязнымі, паказвальнымі на працяг шляху, да капліцы-пахавальні, змесцаванай ледзь наводдаль ад сядзібы ва ўрочышча Дубы, што з'яўляецца адным з лепшай абразцова неаготыкі Літвы.
 увеличить до 1200x528
Вось і капліца-пахавальня шэрагам са мной. Прыпаркаваўся на лістоўнічных прысадах, што цягнуцца на сто дзесяць метраў, складаючыся з дваццаці чатырох дрэваў, па дванаццаць з кожнага боку.
Я не ведаю, чаму Генрыхам Грабоўскім абрана такая інтэрпрэтацыя як «Усходы Якава», магу толькі здагадвацца, працытаваўшы ўрывак з Бібліі: «І ўбачыў у сне: вось, усходы стаяць на зямлі, а верх яе дакранаецца неба; і вось, Ангелы Боскія ўзыходзяць і сыходзяць па ёй. І вось, Бог стаіць на ёй і кажа: Я Бог, Бог Аўраама, бацькі твайго, і Бог Ісака. Зямлю, на якой ты ляжыш, Я дам табе і нашчадкам тваім; і будуць нашчадкі твае, як пясок зямной; і пашырышся да мора і да ўсходу, і да поўначы, і пад паўдня; і дабраславяцца ў табе і ў насенні тваім усе плямёны зямныя; і вось Я з табою, і захаваю цябе ўсюды, куды ты ні пойдзеш; і вярну цябе ў гэту зямлю, бо Я не пакіну цябе, дакуль не выканаю таго, што Я сказаў табе. Якаў абудзіўся ад сну свайго і сказаў: праўдзіва Бог ёсць на месцы сем; а я не ведаў!» — !»
— Побыт. 28:12—16
 увеличить до 1200x852
Каб лепш зарыентавацца ў прасторы, зірнуў на план.
 увеличить до 1000x563
І зірнём на дзень учорашні, год 1928-й, і дзе апынуліся сёння.
.jpg) увеличить до 769x1000
Капліца-пахавальня Рэйтанаў.
Мураваная прамавугольная ў плане з трохграннай алтарнай часткай капліца-пахавальня і агароджа з брамай пабудаваныя ў другой палове XIX ст. у формах рэтраспектыўнай готыкі. Галоўны ўваход аформлены перспектыўным парталам. Вокны-вітражы са спічастымі завяршэннямі. У інтэр'еры ажурнае нервюрнае скляпенне.
Пабудаваная напачатку XX стагоддзя Генрыхам Грабоўскім, пляменнікам Юзафа Рэйтана, апошняга простага спадчынніка роду. Капліца-пахавальня пабудавана на гэтым месцы невыпадкова, яго загадзя выбраў сам Юзаф Рэйтан.
 увеличить до 1200x686
 увеличить до 958x1200
 увеличить до 1200x1045
 увеличить до 1200x1170
 увеличить до 994x1200
 увеличить до 1200x966
У 1993 годзе да 255-годдзя з дня народзінаў быў усталяваны памятны валун у гонар Тадэвуша Рэйтана, з надпісамі на беларускай і польскай мовах.
 увеличить до 1023x1200
Казаць пра нейкі інтэр'ер капліцы не даводзіцца, толькі хочацца сказаць дзякуй тым рэдкім адзінкам людзей з мільёнаў, якія спрабуюць захаваць хоць нешта.
 увеличить до 834x1200
Прысады «усходы Якава» да капліцы Рэйтанаў, для мяне ў дадзены момант, ад капліцы вывела мяне да дарогі. Падарожжа працягваецца.
 увеличить до 1200x1088
Ад Грушаўкі да Ляхавічаў— рукою дастаць. Вось і чаканы асфальт.
Ляхавічы — места ў Беларусі, на рацэ Ведзьме.
Ляхавічы — места гістарычнай Наваградчыны, колішняя сталіца графства, старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся збудаваны ў стылі рэнэсансу замак, помнік архітэктуры XVI ст., зруйнаваны расейскімі ўладамі, а таксама касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа ў стылі барока, помнік архітэктуры XVII ст., зруйнаваны савецкімі ўладамі.
Когда начинаешь неспешно разбираться в чём-либо, или в ком-либо, непременно для себя делаешь интересное открытие, в моём случае — топоним Ляховичи.
Тапонім Ляхавічы, імаверна, утварыўся ад назвы першых пасяленцаў — ляхаў (раней гэтак называлі палякаў). Не адкідваецца і зьвязак з прозьвішчамі Лях або Ляхаў. Увогуле, тапонімы з асновай «ляхі» сустракаюцца на ўсёй тэрыторыі Беларусі. Сама мянушка «лях/ляхі» зьявілася (з дасьледаваньняў М. Турыянскага) у VII—IX стагодзьдзях зь міграцыяй у Польшчу жыдоў з Заходняй Эўропы. Словы «ляхем-панем» ў гаворцы жыдоў з Гішпаніі азначаюць чалавека, які займаецца вырошчваньнем зерня жыта і грэчкі на хлеб, грэчкасея і зямяніна, вольнага гаспадара свайго двара, работніка на зямлі і набожнага чалавека, які пакінуў паганскія звычкі жыць хітрыкаю, рабаваньнем, паляваньнем і зьбіральніцтвам, прыняў Сьвяты Хрост і адцураўся ад полігаміі.
Ляхавічы ў сённяшнім маім падарожжы, транзітны варыянт і што ўбачыў па ходзе перасоўвання, тым і падзялюся.
Насамперш гэта памятны знак «Ляхавіцкай Фартэцыі», тое самае месца, непарыўна злучанае з бітвай пад Палонкай 28 чэрвеня 1660 года — бітва вайны з Масковіяй 1654–1667. Гэта паваротны момант «Крывавага Патопу», што захліснуў Рэч Паспалітую Трох Народаў, і адкуль пачалося беззваротнае выгнанне акупантаў.
 увеличить до 1169x1200
 увеличить до 1200x750
 увеличить до 796x1200
Касцёл Найсвятога Сэрца Ісуса ў Ляхавічах, зусім новы з асіметрычнай архітэктурай, і прыемным ландшафтным дызайнам, пабудаваны ў 2004 годзе. Але падысці да яго бліжэй варта хаця б дзеля мемарыяльнай табліцы, прысвечанай Сяргею Пясецкаму, выхадцу гэтых месцаў, знакамітаму кантрабандысту-пісьменніку, аўтару «Каханка Вялікай мядзведзіцы». Але з «Каханка Вялікай мядзведзіцы» трэба толькі пачынаць, а далей, у абавязковым парадку, перачытаць усё, што ён напісаў. Дарэчы, не маючы магчымасці набыць друкаваныя выданні, чытаў усё на Amazon Kindle.
Перачытваючы ўсе раманы з «Менскай трылогіі», успамінаюцца аповеды дзеда пра Менск, пачаткі дваццатага стагоддзя. І немагчыма прайсці бокам «Запіскі афіцэра Чырвонай Арміі», як быццам глядзіш у дзень сённяшні з цалкам расчыненага акна.
 увеличить до 1200x823
 увеличить до 757x1200
 увеличить до 1200x818
 увеличить до 1200x825
Ледзь наводдаль, на беразе, — памятны знак на месцы замка, ды прыдарожная капліца.
 увеличить до 933x1200
 увеличить до 1091x1200
Абмінучы раку Ведзьму, скіроўваюся да выезду.
 увеличить до 803x1200
Мільганула ўбаку ад дарогі царква Крыжаўзвіжанская (1990-1992 гг.), але не будзь побач руін капліцы-пахавальні Солтанаў - 1830-я гг. і руін надмагілля Дамініка Рэйтана (Рэйтона) — памёр у 1851 г., праскочыў бы паблізу.
 увеличить до 1200x675
 увеличить до 1200x974
 увеличить до 935x1200
 увеличить до 1200x772
 увеличить до 1200x837
Бо аніразу не бываў на татарскіх могільніках у вёскі Туркі, зірнуў на пахаванні «вітоўскага перыяду».
 увеличить до 1200x755
 увеличить до 1200x909
 увеличить до 1200x806
По зусім спакойнай дарозе даязджаю да вёскі Лабузы.
Як пісалі ў XIX стагодзьдзі аўтары «Геаграфічнага слоўніка Польскага каралеўства й іншых мясьцін славянскіх», у вёсцы былі «дамоў 19, лугі й ґрунта прыгожыя».
Далей давялося менавіта прабірацца, а найхутчэй — прадзірацца праз «парк» да сядзібы, адзначанай у навігатары.
Інфармацыя адсутнічае цалкам, толькі ў Несцярчука Л.М. «Замкi, палацы, паркi Берасцейшчыны» ёсць досыць грунтоўнае апісанне гэтага месца.
Аўтар апісвае сядзібу з пункту гледжання года 2001-га, яму было на што глядзець і фатаграфаваць, мне не.
Убачыў тое, што і чакаў убачыць.
 увеличить до 1200x870
 увеличить до 1200x591
 увеличить до 1200x795
 увеличить до 1200x795
 увеличить до 1200x711
 увеличить до 1200x704
 увеличить до 1200x679
 увеличить до 1200x628
 увеличить до 1200x785
Калі сказаць, што расчараваўся, так няма. Атрымаў усё па сваім жаданні.
Апошні пагляд на плынную ва ўжо захаджалых праменях сонца забагненую раку Шчару, і па палявой дарозе, праз вёску Літва, абіраюся на асфальт, што вядзе да Баранавічаў, заадно адшпільваючы які ачапіў усяго мяне дзядоўнік. Усё, у Баранавічах кольца замкнёна.
 увеличить до 1200x878
Электрычка, вакзал, чарговыя страчаныя роварныя ачкі, хата.
Тэхнічныя дадзеныя дня:
Пройдзена – 59 кіламетраў.
Час у сядле – 04 гадзіны 31 хвіліна.
Сярэдняя хуткасць руху – 13,0 кіламетраў у гадзіну. |
|
| Вернуться к началу |
|
|
GlobusBelarusi
Site Admin
Зарегистрирован: 06.10.2008
Сообщения: 12220
Откуда: Минск
|
| Добавлено: 24 Sep 2026, Thu, 22:22 Заголовок сообщения: |
|
|
| Добрыя сядзібы, някепская вандроўка. |
|
| Вернуться к началу |
|
|
|
|
|
|
|
|
Вы не можете начинать темы
Вы не можете отвечать на сообщения
Вы не можете редактировать свои сообщения
Вы не можете удалять свои сообщения
Вы не можете голосовать в опросах
Вы не можете вкладывать файлы
Вы не можете скачивать файлы
|
|
FAQ
Поиск
Пользователи
Группы
Регистрация
Профиль
Войти и проверить личные сообщения
Вход
.jpg)
.jpg)
.jpg)
